Tu viện Sumela, kiệt tác giữa vách đá: Hành trình về miền linh thiêng Thổ Nhĩ Kỳ

Nằm cheo leo trên vách núi của dãy Pontic phủ sương, Tu viện Sumela hiện lên như một kiệt tác giữa trời và đá, vừa bí ẩn vừa thiêng liêng. Hành trình tìm đến nơi này là chuyến đi xuyên rừng, qua thác đổ, để chạm vào hơn nghìn năm lịch sử và kiến trúc siêu thực. Đến Sumela, du khách sẽ cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên hòa cùng chiều sâu tâm linh đặc trưng của Thổ Nhĩ Kỳ.

Tu viện Sumela, hay còn được biết đến với tên gọi “Panagia Sumela” trong tiếng Hy Lạp, là một trong những công trình tôn giáo cổ kính và ấn tượng nhất của Thổ Nhĩ Kỳ. Tọa lạc cheo leo trên sườn núi Karadağ, giữa Thung lũng Altındere thuộc quận Macka của Trabzon, tu viện có tuổi đời hơn 1.600 năm và được xem là biểu tượng của cả vùng Biển Đen. Từ xa, Sumela như một tuyệt tác được khắc vào vách đá, vừa hùng vĩ lại vừa bí ẩn, đủ sức khiến bất kỳ ai cũng phải choáng ngợp ngay từ cái nhìn đầu tiên. Ngày nay, nơi đây nằm trong danh sách Di sản Thế giới dự kiến của UNESCO và trở thành điểm đến không thể bỏ lỡ khi du khách đặt chân đến miền Đông Bắc Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo truyền thuyết và các ghi chép cổ, Tu viện Sumela được xây dựng vào thế kỷ IV dưới thời Hoàng đế Byzantine Theodosius I. Hai linh mục Barnabas và Sophronios, dù chưa từng quen biết nhau, lại cùng mơ thấy một biểu tượng thiêng liêng do Thánh Lucas chế tác được thiên thần mang đến chính nơi mà Tu viện Sumela tọa lạc. Họ đã lần theo giấc mơ đó đến Trabzon và tình cờ gặp nhau. Tin rằng đây là điềm báo từ Chúa, cả hai quyết định cùng xây dựng tu viện ngay tại vị trí đầy linh khí ấy. Qua nhiều thế kỷ, Sumela trở thành trung tâm tôn giáo và giáo dục quan trọng của vùng, nơi các tu sĩ sinh sống, cầu nguyện và lưu giữ nhiều bản thảo quý giá.

Dù vùng ven biển phía Đông Biển Đen từng nhiều lần thay đổi quyền cai trị, Tu viện Sumela vẫn được bảo vệ và tôn trọng. Dưới thời đế chế Ottoman, các quốc vương như Selim I và Mehmet II đều ban tặng sắc lệnh bảo đảm sự an toàn cũng như quyền tự trị của tu viện. Sang thế kỷ XVIII và XIX, Sumela được cải tạo và mở rộng với quy mô lớn, mang đến diện mạo gần giống như ngày nay. Tuy nhiên, sau Hiệp định Trao đổi Dân số giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ năm 1923, tu viện bị bỏ hoang. Một số hiện vật thánh quan trọng, bao gồm biểu tượng do Thánh Lucas chế tác, được chuyển đến Bảo tàng Benaki ở Hy Lạp vào năm 1931.

Phải đến năm 2015, Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ mới bắt đầu một dự án trùng tu quy mô lớn kéo dài 3,5 năm. Hơn 4.000 tấn đá vụn được dọn dẹp, lối đi mới dài 300m được xây dựng, và nhiều kiến trúc bị chôn vùi qua hàng thế kỷ được phát hiện lại. Trong số đó có một nhà nguyện bí mật với những bức bích họa mô tả cảnh “Thiên đường và Địa ngục”, “Sinh tử”, cùng một tháp canh cổ và nhiều căn phòng từng phục vụ đời sống tu sĩ. Công cuộc phục dựng tỉ mỉ đã mang Sumela trở lại với vẻ đẹp tráng lệ, sẵn sàng đón du khách từ khắp nơi trên thế giới.

Bước vào bên trong tu viện, du khách như được du hành qua thời gian. Những bức bích họa cổ đại trải dài trên tường, nhiều bức có niên đại từ thế kỷ XIII, vẫn giữ được màu sắc sống động đáng kinh ngạc. Các câu chuyện kinh thánh, hành trình của Chúa Kitô hay hình ảnh Đức Maria xuất hiện trong từng nét vẽ, thể hiện nghệ thuật tôn giáo Byzantine ở đỉnh cao. Nhờ kỹ thuật phục chế hiện đại như “undertone” và “acqua sporca”, những bức tranh đã được khôi phục mà vẫn giữ nguyên hơi thở lịch sử, giúp du khách cảm nhận được sức sống của nghệ thuật qua hàng trăm năm.

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất trong quá trình trùng tu là lối dẫn lên một nhà nguyện bí mật nằm ẩn trên cao. Bước vào đây, du khách sẽ bắt gặp những bức bích họa mô tả tương phản giữa thiên đường và địa ngục cùng những câu chuyện biểu tượng về sự sống – cái chết. Không gian nhỏ nhưng đầy huyền bí này tạo nên cảm giác như đang được chứng kiến một phần linh hồn của tu viện vừa được đánh thức sau nhiều thế kỷ ngủ quên.

Đến với Tu viện Sumela, du khách cũng đừng bỏ lỡ những góc chụp ảnh tuyệt đẹp. Sân thượng ngắm cảnh chính cho tầm nhìn toàn cảnh tu viện treo mình trên vách đá dựng đứng – hình ảnh mang tính biểu tượng nhất của Sumela. Cổng vòm vào lại mang đến bố cục tuyệt đẹp khi du khách chụp xuyên qua khoảng khung cổ kính hướng về tu viện. Trong sân trong, du khách có thể chụp cận cảnh những bức bích họa và chi tiết kiến trúc cổ. Điểm ngắm cảnh ở bức tường phía bắc cung cấp tầm nhìn thoáng đãng xuống Thung lũng Altındere xanh mướt. Và nếu du khách đi dọc đường mòn xuyên rừng trong Công viên Quốc gia Altındere, du khách sẽ bắt gặp những góc nhìn ngoạn mục nơi tu viện nổi lên giữa biển cây rậm rạp.

Ngày nay, Tu viện Sumela không chỉ là di tích tôn giáo mà còn là biểu tượng văn hóa, lịch sử và thiên nhiên hòa quyện. Với vị trí cheo leo đầy ấn tượng, những câu chuyện huyền bí đằng sau sự ra đời và vẻ đẹp nghệ thuật còn nguyên sức hút, Sumela mang đến cho du khách một trải nghiệm khó quên. Đây là nơi mà mỗi bước chân đều gợi mở thêm một lát cắt của lịch sử, mỗi góc nhìn đều làm say lòng người, và mỗi khoảnh khắc đều khiến hành trình khám phá Thổ Nhĩ Kỳ trở nên trọn vẹn hơn.

Tu viện Sumela là minh chứng sống động cho sức mạnh của đức tin, của sự kết hợp giữa bàn tay con người và thiên nhiên kỳ diệu. Một lần đặt chân đến nơi đây trong chuyến du lịch Châu Âu là một lần chạm vào chiều sâu của lịch sử, của văn hóa và của vẻ đẹp Thổ Nhĩ Kỳ vượt thời gian.