Khám phá ẩm thực Tây Tạng, Trung Quốc

Tây Tạng – một vùng đất thuộc khu vực tự trị của Trung Quốc nằm trên cao nguyên Thanh Hải. Nơi đây nổi tiếng với những đồng cỏ trên các cao nguyên rộng lớn, cùng các kiến trúc độc đáo. Không chỉ vậy, ẩm thực của Tây Tạng độc đáo không kém, và thu hút rất nhiều lữ khách trên thế giới.

Sống trên cao nguyên Thanh Hải khắc nghiệt với độ cao trung bình trên 4.000m, người Tây Tạng phát triển chế độ ăn uống độc đáo của họ dựa trên các nguồn tài nguyên thiên nhiên đặc biệt có sẵn. Ẩm thực Tây Tạng, ở một mức độ lớn đã được định hình bởi môi trường núi cao riêng biệt, Phật giáo Tây Tạng sâu sắc và ảnh hưởng tinh tế của thực phẩm Ấn Độ và Nepal.

Ẩm thực Tây Tạng phản ánh các tập tục địa phương và đặc trưng khí hậu trong vùng. Rất ít loại cây trồng có thể mọc được ở độ cao quá lớn nơi đây, dù rằng một ít vùng đất có thể trồng được lúa, cam, chuối và chanh. Loại cây trồng quan trọng nhất là đại mạch. Bột đại mạch được nướng lên, gọi là Tsampa, trở thành lương thực chính của Tây Tạng. Balep là loại bánh mì Tây Tạng dành cho bữa sáng và trưa. Thukpa thì được dùng cho bữa tối, bao gồm có nhiều loại mì với hình dạng khác nhau, rau củ và thịt nấu nước dùng. Các món thịt gồm có thịt bò Tây Tạng, thịt dê, thịt cừu, thường làm khô hoặc hầm cay với khoai tây. Hạt mù tạt được trồng ở Tây Tạng và là nguyên liệu quan trọng trong ẩm thực nơi đây. Sữa chua bò Tây Tạng, bơ và phô mai Tây Tạng cũng được dùng thường xuyên và loại sữa chua chất lượng cao được xem là món ăn sang ở đây.

Theo truyền thống, các món ăn Tây Tạng được ăn bằng đũa, khác hẳn với các nền ẩm thực khác trong vùng núi Himalaya thường ăn bốc. Người Tây Tạng thường dùng các chén ăn cơm loại nhỏ, người giàu thì dùng chén vàng chén bạc.

Dưới đây là các món đặc sản của Tây Tạng:

Thịt bò Tây Tạng

Bò Yak là vật nuôi thường thấy nhất ở Tây Tạng. Đây là loài động vật khỏe mạnh sống trên cao nguyên với độ cao từ 3.500 – 5.300m. Các tế bào máu đỏ của chúng cao gấp 3 lần so với những con bò bình thường. Thịt bò này rất dai và bổ dưỡng với hương vị tinh tế là thương hiệu của món ăn Tây Tạng. Thịt bò Yak giàu calo thường được băm nhỏ và người Tây Tạng sẽ ướp muối và các gia vị tự nhiên khác lên đó. Sau đó, họ sẽ treo thịt Yak vào sợi dây để làm khô tự nhiên. Ngoài thịt Yak, những người du mục Tây Tạng sử dụng da Yak để làm lều, ẩn thảm và ủng cũng như uống sữa và lấy bơ từ chúng.

Thịt dê khô phơi gió

Cứ tới cuối năm, khi nhiệt độ xuống dưới 0^oC, người dân Tây Tạng lại mang thịt dê cắt thành từng dải, phơi ở nơi râm mát thoáng khí, để gió thổi cho khô tự nhiên, đến khoảng tháng 2 – 3 của năm tiếp theo là có thể ăn được.

Gà nấu nồi đá

Gà nấu nồi đá là món ăn mang phong cách đặc trưng của Tây Tạng và rất được ưa chuộng. Hầu như bất kỳ nhà hàng nào chuyên về món gà ở Tây Tạng cũng đều có món gà nấu nồi đá.

Nguyên liệu chính của món ăn này là gà Tây Tạng, những con gà này được nuôi thả bên ngoài và ăn thức ăn thuần tự nhiên. Thịt gà được hầm cùng một số vị thuốc bắc trong ít nhất 3 tiếng đồng hồ mang đến hương vị thơm ngon đặc biệt và vô cùng bổ dưỡng.

Điểm đặc biệt ở đây là người ta dùng một chiếc nồi làm hoàn toàn bằng đá để nấu gà. Những chiếc nồi khi được sử dụng lâu ngày sẽ dần chuyển từ màu nâu xám sang màu xanh đen, toàn thân bóng loáng. Nồi đá có thể hấp thụ nhiệt rất tốt, nhiệt độ trong nồi vẫn có thể duy trì ổn định kể cả khi đã tắt lửa. Bởi vậy, thực khách có thể tận hưởng món gà nóng hổi suốt cả bữa ăn.

Bên cạnh đó, trong quá trình nấu ăn, một lượng nhỏ các nguyên tố vi lượng trong nồi sẽ hoà tan vào nước dùng, giúp món ăn có mùi thơm ngon, dư vị êm dịu.

Thukpa

Thukpa (Mì Tây Tạng) là món ăn sáng truyền thống điển hình được yêu thích của người Tây Tạng. Mì Tây Tạng được làm bằng bột mì, có vị hơi thô. Chất đặc trưng của mì Tây Tạng nằm ở nước súp vì mì thường được nấu với súp thịt Yak, khiến nó có mùi thơm đặc biệt. Khi ăn, người ta thường thêm vào một vài thìa tương ớt Tây Tạng.

Có nhiều loại Thukpa khác nhau, nhưng đây là 3 loại Thukpa phổ biến:

• Thukpa Bhatuk: Với hình dạng trứng, mì Bhatsa cuộn bằng tay thường được so sánh với Gnocchi của Ý. Công thức nấu ăn truyền thống kết hợp mì ống và nước dùng với hỗn hợp thịnh soạn của thịt bò, tỏi, hành tây, củ cải Daikon, ngò, rau bina, cà chua và hành lá.
• Thenthuk: Tên của món ăn này có nghĩa đen là “mì kéo”, ám chỉ cách chế biến của họ: những miếng bột nhỏ được xé ra và ném vào nồi nấu. Nước dùng có hương vị đặc trưng của gừng, tỏi và hành tây, và nổi lên với thịt hầm.
• Thukpa Gyathuk: Những món mì kiểu Lomein của Trung Quốc này được phục vụ trong một loại nước dùng nhẹ với thịt bò hoặc gà bằm.

Lapping

Món mì đậu xanh cay (Laping) này rất phổ biến ở Tây Tạng. Thường được làm với ớt đỏ, hành lá và ngò và ăn kèm với nước tương. Sợi mì có kết cấu trơn khi chạm vào. Món ăn cay này thực sự bắt nguồn từ ẩm thực Tứ Xuyên, và hiếm khi được làm để ăn ở nhà. Ở Tây Tạng, đặc biệt là trên các đường phố Lhasa, Laping là một món ăn đường phố phổ biến mất hơn 12 giờ để chế biến.

Món mì lòng, hay mì đậu xanh, được chuẩn bị từ đêm hôm trước và để qua đêm. Tinh bột đậu xanh được trộn với nước và đun nóng cho đến khi nó đặc lại. Sau đó nó được chuyển sang một cái bát sạch và để riêng. Sau đó nó được lấy ra khỏi bát và được bào trên một máy vắt rất lớn của Tây Tạng có nhiều lỗ. Nước sốt được làm từ tỏi, hành lá, ngò và xì dầu, sau đó trộn với mì sợi.

Cơm nhân sâm

Cơm nhân sâm được nấu bằng gạo trộn với trái cây có tên nhân sâm và một ít đường. Tuy cơm được nấu đơn giản nhưng lại giàu dinh dưỡng và có lợi cho tiêu hóa và sức khỏe. Ngoài ra, cơm nhân sâm còn mang biểu tượng cho sự tốt lành và may mắn.

Bánh Tsampa

Tsampa hay lúa mạch là một trong những cây lương thực chính ở Tây Tạng. Bột được xay từ lúa mạch rang, là nguyên liệu chính của thực phẩm của người dân địa phương trong nhiều thế kỷ. Ngũ cốc này là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của người Tây Tạng. Hầu hết, người dân Tây Tạng lớn lên bằng cách ăn Tsampa.

Vì lúa mạch là loại thực phẩm phổ biến nên các món ăn được chế biến từ nó cũng trở nên quen thuộc trong mọi gia đình người dân nơi đây, trong đó có thể nhắc tới Bánh Tsampa. Người Tây Tạng tạo ra bánh Tsampa khá cầu kỳ qua nhiều công đoạn. Ở khâu nguyên vật liệu, lúa mạch hoạch đậu bột của đậu hà lan là 2 lựa chọn tốt nhất để làm ra chiếc bánh Tsampa thơm ngon. Người ta mang lúa mạch đi rang chín để khi làm bánh sẽ có mùi thơm và ngon hơn. Sau khi đã chín đều, nguyên liệu này sẽ được đi đánh nhuyễn với trà bơ. Trà bơ là loại trà đặc trưng trong văn hóa ẩm thực Tây Tạng, có mùi thơm và hương vị vô cùng độc đáo. Hỗn hợp đã hòa quyện vào nhau, các đầu bếp sẽ bắt đầu nặn hình bánh Tsampa. Nặn bánh Tsampa phải đều tay và khéo léo, để bánh có hình dáng đẹp mắt và vừa miệng hơn. Ngoài cách chế biến này, người ta cũng đã tìm ra nhiều cách làm khác mang đến các hương vị mới mẻ và thú vị cho loại bánh truyền thống này.

Bánh Tsampa sẽ ngon khi được kết hợp với trà ngọt hoặc trà bơ, mùi vị thơm và béo tăng mạnh sẽ khiến du khách không khỏi mê mệt.

Bánh Khapsey

Khapsey (Bánh quy Tây Tạng) được chiên giòn thường dùng trong các dịp lễ như Tết Tây Tạng hoặc đám cưới. Khapseys được làm thành nhiều hình dáng đa dạng. Vài loại còn được phủ đường, trong khi các loại khác như loại Khapseys hình tai lừa thì được dùng để trang trí.

Bánh bao Momo

Cũng giống như bánh bao của Việt nam hay bánh há cảo của Trung Quốc, nhưng bánh Momo Tây tạng có một hương vị rất đặc biệt, đảm bảo đã ăn một lần du khách sẽ nhớ mãi.

Nó có thể tròn và lưỡi liềm và thịt Yak thường được sử dụng làm nhân. Đối với người ăn chay, bắp cải, hành tây và nấm là những nguyên liệu được sử dụng rộng rãi để làm món bánh bao Momo. Trong các nhà hàng Tây Tạng, bánh bao Momo phổ biến nhất là có nhân bằng thịt gà được hấp và chiên. Đôi khi, du khách cũng có thể nhìn thấy chúng trong súp. Tuy nhiên, Momo phổ biến nhất được làm bằng cách hấp. Và chúng được phục vụ với nước sốt cay hoặc dưa chuột.

Bánh Tingmo

Tingmo là một loại bánh hấp đặc trưng của người Tây Tạng, cũng tương tự như các loại bánh bao của người Trung Hoa nhưng hầu hết loại bánh Tingmo thường không có nhân.

Bánh Shabhaley

Shabalep – món bánh rán thơm ngon và giòn tan nổi tiếng của người Tây Tạng. Hình dạng bên ngoài của bánh Shabalep nhìn giống với các loại bánh xếp thông thường (có hình bán nguyệt hoặc hình tròn). Bên ngoài vỏ bánh được rán giòn, bên trong được nhồi với thịt bò và bắp cải. Người dân Tây Tạng thường ăn bánh kèm với tương ớt.

Amdo Balep

Là một loại bánh mì của người Tây Tạng chứa nhiều chất dinh dưỡng, thường được dùng vào buổi sáng. Theo truyền thống, chúng sẽ được làm ra từ những lò nướng chuyên dụng và có kích cỡ khá lớn.

Xúc xích Tây Tạng

Tây Tạng nổi tiếng với nhiều loại xúc xích khác nhau như: xúc xích gan, xúc xích bột, xúc xích phổi, xúc xích thịt và xúc xích tiết. Tuy nhiên, trong các loại xúc xích, thì xúc xích trắng và xúc xích tiết được khách du lịch yêu thích nhất. Món xúc xích tiết được chế biến từ ruột bò hay thay thế bằng thịt cừu được băm nhuyễn, sau đó trộn với muối, hạt tiêu (của Tứ Xuyên), bột Tsampa; còn món xúc xích trắng lại được làm từ mỡ cừu, máu cừu cùng với nguyên liệu chính là gạo, trộn chung với những nguyên liệu đặc trưng vùng đất Tây Tạng.

Dresil

Đây là một món ngọt của Tây Tạng được nấu với gạo, sau đó trộn thêm bơ nhạt, hạt điều và một số loại quả khô. Dresil được người Tây Tạng dùng trong những ngày quan trọng của năm như cưới hỏi, ngày Phật lịch hay ngày đầu năm mới với lòng tin sẽ đem lại may mắn, bình an cho họ trong suốt cả năm.

Sữa chua Tây Tạng

Sữa chua Tây Tạng đóng vai trò là một trong những món ăn nhẹ thú vị cho những người Tây Tạng địa phương. Sữa chua Tây Tạng màu trắng kem được rắc thêm quả mọng như nho hoặc dâu tây.

Không giống như sữa chua ở những nơi khác ở Trung Quốc, sữa chua Tây Tạng được bán ở Tây Tạng được lên men với sữa bò Yak của Tây Tạng mà không có phụ gia thực phẩm có hại.

Ăn sữa chua là một truyền thống tốt đẹp ở Tây Tạng trong một ngàn năm. Nó cũng được sử dụng như là thực phẩm không thể thiếu trong một số lễ tôn giáo đặc biệt cho Phật giáo Tây Tạng, chẳng hạn như Lễ hội Shoton.

Trà bơ

Là một thức uống cần thiết trong môi trường khắc nghiệt của cao nguyên Thanh Hải, trà bơ, bao gồm lá trà, bơ Yak, nước và muối, có thể che chắn cho người Tây Tạng khỏi đói và phơi nhiễm một cách hiệu quả. Do thiếu rau ở độ cao cao, giàu vitamin trong lá trà làm việc thực sự tốt trong việc bổ sung dinh dưỡng cần thiết và khoáng chất cho một cơ thể khỏe mạnh. Theo truyền thống, người Tây Tạng đầu tiên sẽ có nước đun sôi và sau đó thêm trà vào nồi để khoảng từ 3-5 phút. Sau đó, đưa trà vào Chandong, một loại ấm truyền thống của Tây Tạng và sau đó cho bơ Yak và muối vào.

Trà ngọt

Cũng giống như trà bơ, trà ngọt là thức uống được dùng hàng ngày của người dân Tây Tạng. Đó là thức uống lựa chọn hàng đầu khi họ tận hưởng cuộc sống nhàn nhã với bạn bè trong những quán trà trên khắp Tây Tạng. Thông thường, người Tây Tạng sẽ gọi trà ngọt cùng với mì. Các thành phần chính của trà ngọt Tây Tạng được tạo thành từ sữa bò tươi, trà đen và đường. Và việc tạo ra nó khá đơn giản. Đầu tiên, đun sôi trà đen, sau đó trộn sữa với trà cuối cùng thêm đường vào trà và đun sôi khoảng 5-6 phút.

Chaang (rượu lúa mạch)

Đây là một loại rượu truyền thống và tự chế biến ở Tây Tạng. Hạt lúa mạch, kê và hạt gạo là nguyên liệu chính cho Chang. Là một loại rượu truyền thống, nó là thức uống phổ biến nhất trong các lễ hội Tây Tạng và vào các dịp đặc biệt khác, chẳng hạn như lễ cưới và chào mừng bạn bè…

Rượu lúa mạch có màu vàng, vị chua ngọt, độ cồn thấp ngang bia. Cách uống rượu lúa mạch là “3 ngụm 1 ly”, tức là uống một ngụm, rót đầy, lại uống một ngụm, lại rót đầy, rồi uống ngụm thứ ba, tiếp tục rót đầy, và cạn ly. Thường trên bàn rượu, chủ tiệc hay vừa hát vừa mời khách rượu.

Bia Lhasa

Được coi là bia từ mái nhà của thế giới, không có cái tên nào lớn hơn phổ biến hơn bia Lhasa cho khách quốc tế. Được làm từ nước suối Himalaya, lúa mạch vùng cao, hoa bia saaz và men bia, bia Lhasa, với hương vị thơm ngon và chất lượng tuyệt hảo, đã được xuất sang Hoa Kỳ vào năm 2009. Bia được bán trong lon và chai. Nhiều khách du lịch thích chụp ảnh tự sướng trong khi uống bia Lhasa tại các địa danh nổi tiếng ở Tây Tạng, chẳng hạn như Trại Everest Base (5.200m).

Những món ăn chủ yếu tập trung vào nguồn nguyên liệu lúa mạch, lúa mì và các loại thịt như thịt Tây Tạng, thịt bò, thịt dê, thịt cừu,… vừa độc đáo, vừa cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, làm nên nét ẩm thực du mục xứ Tây Tạng. Với những thông tin vừa rồi, chúng tôi hi vọng du khách đã có trong tay danh sách những món phải nếm thử khi đặt chân đến vùng cao nguyên này trong hành trình du lịch Trung Quốc.