Táo quân: Sứ giả gia đình trong tín ngưỡng Trung Quốc

Táo Quân, còn được gọi là Táo Vương hoặc Ông Táo, là vị thần Bếp núc được người dân Trung Quốc vô cùng kính trọng. Theo truyền thuyết, Táo Quân cư ngụ trong bếp của mỗi gia đình, âm thầm quan sát mọi hoạt động diễn ra và ghi chép lại những việc tốt xấu của gia chủ trong suốt một năm. Vào ngày Giao thừa, Táo Quân sẽ bay về Thiên đình để bẩm báo Ngọc Hoàng về những gì đã diễn ra, từ đó quyết định phần thưởng hay hình phạt cho gia đình trong năm mới.

1. Nguồn gốc và lịch sử

Tín ngưỡng Táo Quân xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử Trung Quốc, có thể bắt nguồn từ thời nhà Thương (khoảng thế kỷ 17 – 11 TCN). Lúc bấy giờ, người dân tin rằng bếp lửa là nơi linh thiêng, là trung tâm của gia đình, nơi họ nấu nướng, tụ tập và chia sẻ những câu chuyện. Do đó, họ tôn thờ vị thần Bếp núc để cầu mong sự may mắn, bình an và sung túc cho gia đình.

2. Vai trò và ý nghĩa

  • Giám sát và ghi chép: Táo Quân được xem như “con mắt” của Ngọc Hoàng, âm thầm theo dõi mọi hành động của con người trong gia đình. Họ ghi chép lại những việc tốt như hiếu thảo, giúp đỡ người khác, làm việc thiện,…cũng như những việc xấu như cãi vã, lừa lọc, ăn cắp,…
  • Báo cáo và cầu xin: Vào ngày Giao thừa, Táo Quân sẽ bay về Thiên đình để bẩm báo Ngọc Hoàng về những việc tốt xấu mà gia chủ đã làm trong năm qua. Dựa trên những ghi chép của Táo Quân, Ngọc Hoàng sẽ ban thưởng hoặc trừng phạt gia đình tương ứng.
  • Mang đến may mắn và bình an: Người dân Trung Quốc tin rằng, việc thờ cúng Táo Quân sẽ giúp gia đình họ nhận được nhiều may mắn, bình an và sung túc trong năm mới. Táo Quân sẽ phù hộ cho gia đình luôn khỏe mạnh, hạnh phúc và tránh khỏi những điều xui xẻo.

3. Hình tượng và nghi lễ thờ cúng

  • Hình tượng: Táo Quân thường được ví như một ông già râu tóc bạc phơ, mặc áo đỏ, đội mũ quan, tay cầm một chiếc roi. Ông thường đi cùng hai vị thần khác là Thần Tài và Thần Đất.
  • Nghi lễ thờ cúng: Vào ngày 23 tháng Chạp Âm lịch, mỗi gia đình Trung Quốc sẽ tiến hành nghi lễ cúng Táo Quân. Họ dọn dẹp bàn thờ, chuẩn bị các món ăn ngon như bánh kẹo, trái cây, thịt,…để dâng lên Táo Quân. Sau khi cúng bái, họ sẽ đốt vàng mã để tiễn Táo Quân về Thiên đình.

4. Nét độc đáo trong phong tục cúng Táo Quân Trung Quốc

  • Tiễn Táo Quân bằng ngựa: Người Trung Quốc tin rằng, phương tiện đi lại của Táo Quân là ngựa. Do đó, họ thường đốt những con ngựa giấy khi cúng tiễn Táo Quân về trời. Ngoài ra, khi cúng họ còn bày nước và cỏ khô cho ngựa của Táo Quân ăn để chở ông.
  • Thay tranh Táo Quân mỗi năm: Một điều khác biệt với phong tục Việt Nam là người Trung Quốc thường thay bức tranh Táo Quân mới mỗi năm. Khi cúng xong, họ sẽ đốt vàng mã, ngựa giấy cùng bức tranh của Táo Quân sau đó thay một bức tranh mới.

5. Táo Quân trong đời sống hiện đại

Ngày nay, Táo Quân không chỉ là một vị thần trong tín ngưỡng dân gian mà còn trở thành một biểu tượng văn hóa của Trung Quốc. Hình ảnh Táo Quân thường xuyên xuất hiện trong các tác phẩm nghệ thuật, phim ảnh và thậm chí là cả các chương trình truyền hình nổi tiếng.

Táo Quân là một phần quan trọng trong văn hóa Trung Quốc, thể hiện niềm tin vào thế giới tâm linh và mong ước về một cuộc sống tốt đẹp. Tín ngưỡng Táo Quân nhắc nhở con người về tầm quan trọng của đạo đức, sự hiếu thảo và lòng biết ơn.