Tranh cãi thương hiệu phở: Vì sao không thể độc quyền một món ăn?

Vụ tranh chấp thương hiệu “phở” tại Anh của chuỗi nhà hàng Pho Holdings đã gây xôn xao dư luận trong và ngoài nước. Sự kiện này đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa bảo vệ thương hiệu và tôn trọng di sản văn hóa. Món phở là một biểu tượng ẩm thực và di sản của Việt Nam, vì thế việc độc quyền tên gọi này dấy lên nhiều tranh cãi. Câu chuyện này không chỉ là vấn đề riêng của Việt Nam, mà còn là bài học chung cho nhiều quốc gia đang tìm cách bảo vệ di sản ẩm thực của mình trong thời đại toàn cầu hóa.

1. Nguồn gốc cuộc tranh cãi

Pho Holdings, chuỗi nhà hàng phục vụ món phở tại Anh, đã đăng ký bảo hộ thương hiệu cho từ “phở”. Điều này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng người Việt Nam và người yêu ẩm thực khắp nơi. Bởi lẽ, “phở” không chỉ là một món ăn mà còn đại diện cho nét văn hóa, hồn cốt của Việt Nam. Việc độc quyền một tên gọi truyền thống là phở được xem như hành động xâm phạm đến bản sắc văn hóa. Dưới sức ép của dư luận, các cơ quan sở hữu trí tuệ đã phải rút lại quyết định cấp phép, nhưng tranh cãi này vẫn để lại nhiều bài học sâu sắc cho các bên liên quan.

2. Phân tích pháp lý

Từ góc nhìn pháp lý, việc đăng ký độc quyền một tên gọi chung như “phở” là không phù hợp. Theo quy định chung về bảo hộ thương hiệu, các tên gọi truyền thống và phổ biến không thể được đăng ký thương hiệu độc quyền. Tuy nhiên, ở mỗi quốc gia, hệ thống pháp lý và quy định sở hữu trí tuệ có những khác biệt. Trong trường hợp của Pho Holdings, có thể đã có sơ sót trong quá trình kiểm duyệt, dẫn đến việc thương hiệu “phở” ban đầu được cấp phép.

Sau khi gặp phản ứng mạnh mẽ từ cộng đồng và truyền thông, cơ quan sở hữu trí tuệ đã thu hồi quyết định. Trường hợp này cho thấy sự cần thiết phải xem xét kỹ lưỡng các yếu tố văn hóa khi đăng ký thương hiệu, đặc biệt đối với các từ ngữ gắn liền với di sản quốc gia.

3. Bài học rút ra cho doanh nghiệp F&B và cơ quan quản lý

Vụ việc độc quyền “phở” để lại nhiều bài học cho các doanh nghiệp F&B cũng như các cơ quan quản lý về sở hữu trí tuệ và văn hóa:

• Doanh nghiệp F&B: Việc xây dựng thương hiệu nên dựa trên sự sáng tạo và khác biệt hóa thay vì tận dụng các tên gọi truyền thống. Thay vì đăng ký độc quyền tên món ăn truyền thống, doanh nghiệp có thể phát triển thương hiệu bằng cách kết hợp từ khóa chính với tên riêng hoặc khu vực địa phương. Ngoài ra, một câu chuyện thương hiệu độc đáo hay một cách chế biến phở mới lạ cũng là yếu tố thu hút khách hàng.
• Cơ quan quản lý sở hữu trí tuệ: Việc bảo hộ di sản văn hóa là nhiệm vụ quan trọng. Các cơ quan quản lý cần xây dựng quy định chặt chẽ hơn để ngăn chặn các hành vi độc quyền tên gọi truyền thống. Trường hợp “phở” tại Anh đã cho thấy lỗ hổng trong quy trình kiểm duyệt và là lời cảnh báo để các quốc gia cải tiến quy định.
• Cộng đồng: Sự bảo vệ di sản văn hóa không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn cần sự chung tay của cộng đồng. Việc nâng cao ý thức về giá trị văn hóa và truyền thống giúp bảo vệ các món ăn truyền thống trước nguy cơ bị “chiếm đoạt” thương hiệu.

4. Chiến lược xây dựng thương hiệu cho doanh nghiệp F&B

Để bảo vệ di sản văn hóa và phát triển bền vững, các doanh nghiệp F&B có thể tham khảo một số cách sau:

• Kết hợp “phở” với một yếu tố riêng biệt: Để tạo dấu ấn, các chủ quán có thể sử dụng những cái tên mang tính cá nhân hoặc khu vực, như “Phở Hà Nội”, “Phở Sài Gòn”, “Phở Ngon 123”. Việc kết hợp tên gọi phở với một yếu tố đặc trưng giúp thương hiệu dễ dàng nhận diện và tránh những rắc rối pháp lý.
• Xây dựng câu chuyện thương hiệu: Một câu chuyện thương hiệu xoay quanh hành trình tìm hiểu và chế biến phở, hay nguồn gốc của công thức gia truyền sẽ giúp khách hàng hiểu và yêu mến thương hiệu hơn.
• Chất lượng sản phẩm là ưu tiên hàng đầu: Để ghi dấu ấn với khách hàng, chất lượng của món ăn là yếu tố then chốt. Chú trọng vào nguồn nguyên liệu, cách chế biến và khẩu vị phù hợp sẽ giúp thương hiệu tồn tại bền vững.
• Đầu tư vào không gian ẩm thực: Tạo một không gian ấm cúng, mang đậm bản sắc Việt Nam cũng giúp khách hàng trải nghiệm trọn vẹn văn hóa ẩm thực.

5. Bảo vệ di sản ẩm thực – Trách nhiệm chung của toàn xã hội

Phở không chỉ là một món ăn mà là di sản văn hóa của Việt Nam. Để bảo vệ di sản ẩm thực quốc gia, không chỉ nhà nước mà mỗi cá nhân đều cần góp sức. Người tiêu dùng có thể ưu tiên ủng hộ các quán phở nội địa, cũng như chia sẻ và quảng bá nét đẹp của phở đến bạn bè quốc tế. Bên cạnh đó, cần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của các món ăn truyền thống để đảm bảo chúng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Vụ tranh cãi về thương hiệu “phở” đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tầm quan trọng của việc bảo vệ di sản ẩm thực trong bối cảnh toàn cầu hóa. Đây là bài học không chỉ cho riêng Việt Nam mà còn cho nhiều quốc gia khác. Để bảo vệ các giá trị văn hóa, mỗi doanh nghiệp, cộng đồng và cơ quan quản lý cần chung tay hành động cụ thể, vừa tôn trọng di sản, vừa tạo điều kiện cho ngành F&B phát triển một cách sáng tạo và bền vững.