Giải mã “cơn nghiện cay” của người Hàn

Kimchi, Tteokbokki, mì cay hay những món nướng đậm vị ớt đã trở thành hình ảnh quen thuộc khi nhắc đến ẩm thực Hàn Quốc. Với người Hàn, vị cay không đơn thuần là một gia vị mà dường như đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống ẩm thực, xuất hiện từ bữa cơm gia đình đến những món ăn đường phố.

Trong bản đồ ẩm thực thế giới, Hàn Quốc thường được nhắc đến như một trong những quốc gia có khẩu vị cay nổi bật nhất. Từ những miếng Kimchi đỏ au, bánh gạo Tteokbokki phủ đầy nước sốt ớt, gà rán Yangnyeom cay ngọt cho đến những bát mì Buldak có thể khiến thực khách vừa ăn vừa xuýt xoa, vị cay xuất hiện với mật độ dày đặc trong đời sống ẩm thực “xứ Kim Chi”. Sức hút ấy không chỉ dừng lại ở Hàn Quốc mà đã lan rộng ra toàn cầu, đặc biệt thông qua làn sóng Hallyu và mạng xã hội. Những thử thách như Fire Noodle Challenge từng trở thành hiện tượng trên YouTube, TikTok và nhiều nền tảng khác, thu hút đông đảo người tham gia muốn thử sức với những cấp độ cay ngày càng dữ dội. Với nhiều khách nước ngoài, thưởng thức một món ăn cay tại Hàn Quốc vì thế đã trở thành một trải nghiệm thú vị để cảm nhận đời sống bản địa, bên cạnh việc khám phá cung điện, chợ truyền thống, văn hóa K-pop hay những khu phố sôi động.

Điều thú vị là vị cay quen thuộc ấy lại không phải một phần nguyên thủy của ẩm thực bán đảo Triều Tiên. Ớt Capsicum có nguồn gốc từ Châu Mỹ và chỉ được đưa vào Đông Á sau các cuộc giao thương xuyên đại dương từ thế kỷ XVI. Tại bán đảo Triều Tiên, ớt dần được tiếp nhận và trở thành một nguyên liệu quan trọng trong những thế kỷ sau đó. Quá trình này không diễn ra trong một sớm một chiều, nhưng cuối cùng đã làm thay đổi sâu sắc diện mạo của ẩm thực Hàn Quốc. Đặc biệt, sự phổ biến của Gochugaru, loại ớt Hàn Quốc được nghiền thành dạng mảnh hoặc bột, đã tạo nên màu đỏ, độ cay và hương thơm đặc trưng cho rất nhiều món ăn. Vì vậy, màu đỏ rực thường thấy trong ẩm thực Hàn Quốc ngày nay thực chất là kết quả của một quá trình giao lưu văn hóa và biến đổi khẩu vị kéo dài hàng trăm năm.

Trước khi ớt trở nên phổ biến, các loại rau muối truyền thống của người Triều Tiên đã tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau nhưng không mang diện mạo đỏ rực như nhiều loại Kimchi hiện nay. Rau có thể được bảo quản bằng muối và kết hợp với các nguyên liệu như tỏi, hành, gừng hoặc những loại gia vị khác. Khi ớt được đưa vào và dần thích nghi với khẩu vị địa phương, nó được kết hợp với những phương pháp lên men, muối và bảo quản vốn đã có từ trước. Qua thời gian, sự kết hợp này góp phần tạo nên những dòng Kimchi cay đặc trưng mà thế giới biết đến ngày nay. Nói cách khác, ớt không tạo ra văn hóa Kimchi từ con số không, mà được người Hàn Quốc tiếp nhận rồi biến đổi để phù hợp với kỹ thuật chế biến và khẩu vị bản địa.

Từ một nguyên liệu mới, ớt dần trở thành một phần quan trọng của hệ thống gia vị Hàn Quốc. Gochugaru được sử dụng trong Kimchi, các loại sốt, món hầm, canh cay và nhiều món ăn khác; Gochujang, loại tương ớt lên men nổi tiếng, lại tạo thêm một tầng hương vị phức tạp với vị cay, mặn, ngọt và umami. Chính sự kết hợp giữa ớt với quá trình lên men đã giúp vị cay của ẩm thực Hàn Quốc khác với cảm giác cay đơn thuần của việc ăn ớt tươi. Một món ăn Hàn Quốc ngon thường không chỉ “cay để cay”, mà còn phải có độ thơm, vị ngọt, vị mặn, vị umami và chiều sâu của gia vị lên men. Đây cũng là lý do những người lần đầu thưởng thức món Hàn có thể bất ngờ bởi cảm giác cay nhưng vẫn rất đậm đà và dễ ăn.

Vậy điều gì khiến người Hàn Quốc dần trở nên đặc biệt yêu thích vị cay? Câu trả lời không nằm ở một nguyên nhân duy nhất. Lịch sử, thói quen ẩm thực, sự phát triển của các món lên men và khẩu vị được hình thành từ nhỏ đều góp phần tạo nên hiện tượng này. Khi một gia đình thường xuyên có Kimchi trên bàn ăn, trẻ em được tiếp xúc với những món có mức độ cay khác nhau từ khi còn nhỏ và dần hình thành khả năng thích nghi với vị cay. Tuy nhiên, cũng không nên hiểu rằng mọi người Hàn Quốc đều ăn cay giỏi hoặc đều thích những món cực cay. Giống như bất kỳ quốc gia nào, khẩu vị giữa các cá nhân cũng rất khác nhau. Điều đặc biệt ở Hàn Quốc là vị cay đã trở thành một lựa chọn phổ biến và có vị trí nổi bật trong nền ẩm thực quốc gia.

Về mặt sinh lý, cảm giác cay cũng khá đặc biệt. Chất capsaicin trong ớt kích thích các thụ thể cảm nhận nhiệt và đau trong miệng, khiến não bộ nhận được tín hiệu giống như cơ thể đang tiếp xúc với nhiệt độ cao. Chính vì vậy, khi ăn ớt, con người có thể cảm thấy nóng rát, đổ mồ hôi, đỏ mặt hoặc chảy nước mắt. Sau đó, cơ thể có thể giải phóng endorphin và một số chất dẫn truyền thần kinh khác như một phần phản ứng đối với cảm giác khó chịu này, tạo ra trạng thái hưng phấn hoặc dễ chịu ở một số người. Đây là một trong những lý do người thích ăn cay có thể tìm kiếm cảm giác “đã” sau một món ăn cay, nhưng không có nghĩa rằng cứ ăn càng cay thì càng khỏe hay vị cay luôn mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.

Với người Hàn Quốc, vị cay còn có một mối liên hệ thú vị với những món ăn giúp cơ thể cảm thấy ấm áp trong mùa đông. Hàn Quốc có mùa đông lạnh, vì vậy các món canh, súp và món hầm nóng thường giữ vị trí quan trọng trong bữa ăn. Kimchi Jjigae, Sundubu-jjigae, Yukgaejang hay nhiều món hầm cay khác vừa nóng vừa đậm vị, tạo cảm giác ấm áp khi thưởng thức trong thời tiết lạnh. Tuy nhiên, cũng cần phân biệt giữa cảm giác nóng do capsaicin gây ra và việc cơ thể thực sự tăng nhiệt độ một cách đáng kể. Vị cay có thể khiến người ăn nóng bừng, đổ mồ hôi và cảm thấy ấm hơn, nhưng không nên hiểu đơn giản rằng ăn ớt là một phương pháp “giữ ấm” theo nghĩa sinh lý tuyệt đối.

Một yếu tố quan trọng khác là sự xuất hiện thường xuyên của Kimchi trong bữa ăn. Kimchi không phải lúc nào cũng cay đến mức khiến người ăn phải xuýt xoa, bởi Hàn Quốc có rất nhiều loại Kimchi với nguyên liệu và mức độ cay khác nhau. Tuy nhiên, Kimchi đã trở thành một phần quen thuộc của bữa cơm đến mức vị cay, chua, mặn và lên men của nó dần trở thành một phần ký ức vị giác của nhiều người Hàn Quốc. Cũng từ nền tảng đó, khẩu vị cay tiếp tục mở rộng sang nhiều món ăn khác. Gochujang được dùng làm sốt, Gochugaru trở thành gia vị, ớt được kết hợp với thịt, hải sản, mì, bánh gạo và các món chiên. Kết quả là vị cay không đứng riêng lẻ mà trở thành một thành phần của cả hệ thống hương vị.

Một trong những biểu tượng dễ nhận thấy nhất của văn hóa ăn cay hiện đại là Tteokbokki. Những miếng bánh gạo mềm, dai được nấu trong nước sốt đỏ đặc sánh từ Gochujang và các loại gia vị đã trở thành món ăn đường phố nổi tiếng của Hàn Quốc. Tại các khu chợ, khu phố ẩm thực hay trước cổng trường học, hình ảnh những nồi Tteokbokki đỏ rực nghi ngút khói đã trở nên quen thuộc. Mức độ cay cũng ngày càng đa dạng, từ loại có vị cay nhẹ, ngọt dịu cho đến những phiên bản được quảng bá như thử thách dành cho người có khả năng chịu cay cao. Chính sự dễ tiếp cận, giá thành tương đối phải chăng và cách thưởng thức vui vẻ cùng bạn bè đã giúp Tteokbokki trở thành một phần của văn hóa ẩm thực đường phố Hàn Quốc.

Nếu Tteokbokki đại diện cho đồ ăn đường phố, thì Buldak lại trở thành biểu tượng của “cơn sốt ăn cay” trong thời đại mạng xã hội. Những gói mì có hương vị cay mạnh đã vượt ra khỏi phạm vi một món ăn tiện lợi để trở thành nguyên liệu của vô số thử thách trực tuyến. Người tham gia thường quay video phản ứng khi ăn mì, thử những phiên bản có mức độ cay khác nhau hoặc tìm cách kết hợp mì với phô mai, trứng, xúc xích và nhiều nguyên liệu khác để giảm độ cay. Những video này tạo ra hiệu ứng lan truyền mạnh, khiến món mì cay của Hàn Quốc được biết đến ngay cả ở những nơi mà ẩm thực Hàn Quốc trước đây chưa phổ biến.

Sự phát triển của mạng xã hội còn biến khả năng chịu cay thành một hình thức giải trí. Những thử thách ăn cay không đơn thuần nhằm tìm hiểu món ăn mà còn tạo ra yếu tố bất ngờ, hài hước và cạnh tranh. Người tham gia cố gắng hoàn thành một khẩu phần mì cay, chịu đựng cảm giác nóng rát hoặc tìm cách vượt qua cấp độ cao hơn. K-pop và văn hóa thần tượng Hàn Quốc cũng góp phần thúc đẩy xu hướng này khi hình ảnh các nghệ sĩ thưởng thức món cay, tham gia thử thách ẩm thực hoặc chia sẻ sở thích ăn uống xuất hiện trên các chương trình giải trí và mạng xã hội. Nhờ đó, vị cay từ một đặc điểm của ẩm thực bản địa đã trở thành một phần của làn sóng văn hóa Hàn Quốc trên toàn cầu.

Vị cay cũng xuất hiện trong nhiều món ăn quen thuộc khác. Gà rán Hàn Quốc chẳng hạn, không chỉ nổi tiếng với lớp vỏ giòn mà còn có những loại sốt cay ngọt đặc trưng. Yangnyeom chicken thường được phủ lớp sốt đỏ bóng, kết hợp giữa vị cay, ngọt và đậm đà, tạo nên hương vị rất khác so với gà rán kiểu phương Tây. Tương tự, các món thịt nướng, hải sản xào cay, mì trộn, canh kimchi hay các món hầm đều có thể được điều chỉnh mức độ cay tùy khẩu vị. Điều này cho thấy “ăn cay” ở Hàn Quốc không đồng nghĩa với việc món nào cũng phải cực cay; sự hấp dẫn nằm ở khả năng sử dụng ớt để tạo chiều sâu và điểm nhấn cho món ăn.

Từ những bữa cơm gia đình đến quán ăn bình dân, vị cay vì thế hiện diện trong nhiều tầng của đời sống. Một nhóm bạn có thể rủ nhau đi ăn Tteokbokki sau giờ học, đồng nghiệp cùng thưởng thức món gà cay sau giờ làm hoặc cả gia đình quây quần bên nồi Kimchi Jjigae nóng hổi. Trong những trường hợp ấy, món cay còn trở thành một cái cớ để mọi người trò chuyện, chia sẻ và cùng trải nghiệm. Những tiếng xuýt xoa, ly nước lạnh đặt cạnh đĩa thức ăn hay tiếng cười khi một người bất ngờ ăn phải miếng quá cay đôi khi lại tạo nên những kỷ niệm rất đời thường quanh bàn ăn.

Dù vậy, hình ảnh “người Hàn Quốc ăn cay đến mức không biết sợ” phần nào đã được phóng đại bởi các chương trình giải trí và những thử thách trên mạng xã hội. Trong thực tế, người Hàn Quốc cũng có nhiều món ăn không cay và khẩu vị giữa các vùng, gia đình, thế hệ hoàn toàn có thể khác nhau. Đặc biệt, khả năng chịu cay không phải là thước đo chính xác cho sự mạnh mẽ hay bản lĩnh của một con người. Những câu chuyện gắn việc ăn cay với tinh thần kiên cường của người Hàn có thể mang ý nghĩa biểu tượng, nhưng không nên xem đó là một đặc điểm tâm lý cố định của cả dân tộc.

Điều đáng nói hơn là người Hàn Quốc đã biến một nguyên liệu vốn có nguồn gốc từ bên ngoài thành một phần không thể thiếu của bản sắc ẩm thực hiện đại. Từ Gochugaru, Gochujang đến Kimchi, Tteokbokki, gà Yangnyeom và mì Buldak, ớt xuất hiện trong những món ăn rất khác nhau nhưng đều được điều chỉnh để phù hợp với khẩu vị bản địa. Chính quá trình tiếp nhận, biến đổi và sáng tạo ấy cho thấy văn hóa ẩm thực không bao giờ đứng yên mà luôn phát triển thông qua giao lưu và thích nghi.

Vì vậy, “cơn nghiện cay” của người Hàn Quốc thực chất không chỉ là câu chuyện về khả năng chịu đựng vị nóng rát của ớt. Đó là câu chuyện về cách một nguyên liệu mới du nhập từ hàng trăm năm trước dần hòa vào nền ẩm thực bản địa, kết hợp với truyền thống lên men, gia vị và những món ăn gia đình để tạo nên một phong cách riêng. Ngày nay, khi những món ăn đỏ rực của Hàn Quốc xuất hiện trên bàn ăn khắp thế giới, vị cay đã vượt qua giới hạn của một khẩu vị và trở thành một trong những dấu hiệu nhận diện mạnh mẽ nhất của ẩm thực Hàn Quốc. 

Khám phá những món cay là cách thú vị để cảm nhận nhịp sống, khẩu vị và nét văn hóa đầy màu sắc của “xứ sở Kim Chi”. Hãy book Tour Hàn Quốc của Tour24h để tự mình thưởng thức những hương vị cay nồng và trải nghiệm văn hóa Hàn Quốc theo cách trọn vẹn nhất!