Cành tre “Fukusasa” – Biểu tượng may mắn cho năm mới của người Nhật

Fukusasa với màu lá xanh mướt và những vật may mắn treo kèm là một vật không thể thiếu cho năm mới của người Nhật. Từ “Fukusasa” được ghép từ “fuku” nghĩa là “hạnh phúc” và “sasa” nghĩa là một loài thực vật cùng nhóm với tre, thường được đồng nhất với nhau. Người ta tin rằng việc sở hữu một nhánh Fukusasa sẽ đem lại một khởi đầu thuận lợi cho năm mới.

Từ ngàn đời xưa, cây tre đã không còn xa lạ gì đối với người dân Việt Nam. Tre cộng sinh, cộng cảm với con người. Hình ảnh những lũy tre làng trong xanh uốn lượn trong gió mát đem lại cho con người một cảm giác thư thả hơn bao giờ hết. Những vật dụng quanh nhà, đâu cũng có bóng dáng của tre. Cây tre trong lịch sử Việt Nam cũng rất oai hùng trợ giúp Thanh Gióng đuổi giặc ngoại xâm.

Cũng như Việt Nam, ở Nhật Bản, tre đã xuất hiện từ lâu đời và đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống hàng ngày. Thời kỳ Yayoi, cây tre được dùng làm cán bút, các công cụ đánh cá như bẫy thú (giống mẹt ở miền nam), sàn nhà rổ, bàn chải,… Trong thời kỳ Nara (710 – 794), tre được sử dụng chế tạo vũ khí cho các chiến binh Samurai: cung, mũi tên,… Tre luôn là những vật liệu thiết yếu trong việc phân biệt kiểu dáng kiến trúc, Sukiya-zukuri (trường phái kiến trúc nhà ở kết hợp các sắc thái xây dựng đặc biệt cho nghi lễ uống trà (trà thất) xuất hiện trong thời kỳ AzuchiMomoyama (1573-1603) và Edo (1603-1868). Nó không chỉ dùng làm trụ chống đỡ các tấm phên bằng đất sét mà còn làm vật liệu trang trí trong các góc tường, chỗ hóng mát, làm rèm che và cả đóng trần nhà. Các đồ uống trà dùng trong trà thất cũng được chế tác rất tinh xảo bằng nhiều giống tre khác nhau…

Ngoài việc là nguyên liệu để làm các vật dụng hàng ngày, đối với tâm thức người Nhật, tre còn như một biểu tượng của sự kỳ bí và độc nhất vô nhị. Nó được coi như một thứ cây thần thánh vì trong ruột rỗng của cây chính là chỗ ở của thánh thần.

Truyện bắt đầu từ 900 năm trước, có một đôi vợ chồng nghèo sống bằng nghề đốn tre. Một ngày như mọi ngày, ông lão vào rừng làm việc thì phát hiện một nàng công chúa bé xíu giữa thân tre nên mang về nhà nuôi. Ông lão xem đó như một báu vật mà thánh thần ban tặng cho vợ chồng ông.

Sự xuất hiện của nàng công chúa bé nhỏ giữa thân tre như mang đến cho gia đình ông phúc khí lớn, điềm lành và hạnh phúc an yên, tiếng cười và sự yêu thương. Cũng như cây măng, nàng chỉ cao độ 1 tấc nhưng sau 3 tháng ở với ông bà lão, nàng lớn nhanh và xinh đẹp tuyệt trần.

Có rất nhiều người đến cầu hôn nàng, nhưng nàng không đồng ý một ai cả. Kết cục, nàng công chúa xinh đẹp ấy tạ từ cha mẹ nuôi để trở về với cung trăng, nơi vốn thuộc về nàng.

Hầu hết trẻ con Nhật Bản đều biết câu chuyện này dưới cái tên “Kaguya-hime” (tức Công chúa mặt trăng). Từ câu chuyện cổ tích được truyền qua đời đời đó, người Nhật luôn tin rằng tre sẽ mang đến may mắn, phúc khí cho gia đình. Vậy nên, vào các dịp lễ hội, người ta trang trí các cành tre may mắn, và nó thường được biết đến với cái tên “Fukusasa”. 

Được trang trí bằng nhiều vật khác nhau nên mỗi cành Fukusasa đều độc đáo. Cũng có những cành Fukusasa được trang trí sẵn, nhưng giá của chúng không hề rẻ. Những vật cầu may nho nhỏ, gọi là “Kodakara” hoặc “Kitcho” được treo trên Fukusasa gồm có: Zenigamasu, Zenibukuro (túi đựng tiền), Suehiro (quạt), Koban (đồng tiền vàng thời Edo), Chogin (đồng tiền bạc từ thời Muromachi đến Meiji), Eboshi (mũ), Usu (cối đựng thóc), Kozuchi (chiếc búa nhỏ thần kỳ), Komedawara (bó rơm) và Tai (cá tráp).

Gắn liền với Fukusasa là Lễ hội Toka Ebisu kéo dài trong vòng 3 ngày (từ ngày 9 – 11/1), khi các quầy bán hàng trong khuôn viên những ngôi đền thu hút sự chú ý của khách đến thăm bằng những lời rao giòn giã và những nhánh Fukusasa được trang trí nhiều màu sắc. Những người đến với lễ hội cầu mong vị thần Ebisu, một trong bảy vị thần may mắn (Shichi Fukujin) mang đến phước lành trong việc buôn bán. Lễ hội này chủ yếu được tổ chức ở vùng Kansai với 3 ngôi đền chính thờ thần Ebisu, gồm: Đền Imamiya Ebisu ở Osaka, Đền Kyoto Ebisu ở Kyoto và Đền Nishinomiya ở Hyogo.

Đặc biệt, Đền Imamiya Ebisu chính là một trong những nơi lớn nhất bày bán Fukusasa trên toàn Nhật Bản. Để nhận Fukusasa tại đây, trước tiên du khách hãy đến trước chính điện, tung đồng xu vào hòm, chắp tay và thành tâm cúi đầu cầu nguyện cho năm mới. Chú ý không nên vào đền từ lối ra rồi mới cầu nguyện ở chánh điện vì phước lộc sẽ bị hoàn lại đền thay vì mang về nhà. Sau khi cầu nguyện xong, du khách có thể nhận nhánh Fukusasa do các “Fukumusume” (“cô gái may mắn” đầu đội mũ vàng và mặc áo Chihaya bên ngoài Kimono) phân phát lần lượt. Tùy vào lời thỉnh cầu, du khách cũng sẽ mua thêm vật cầu may tương ứng để các Fukumusume treo lên nhánh Fukusasa. Người Nhật tin rằng nhánh Fukusasa càng được treo nhiều vật cầu may thì càng trở nên linh nghiệm, nên hãy trang trí nhánh Fukusasa của mình thật lộng lẫy nhé!

Sau khi đã nhận được cành Fukusasa và mua vật may mắn, du khách sẽ đi vòng ra đằng sau chính điện để gõ lên chiếc cồng chiêng làm bằng đồng được đặt sẵn ở đó nhằm gọi thần linh. Theo như truyền thuyết xưa kể lại, do thần Ebisu bị lãng tai nên cần được gọi xuống dương gian bằng thanh âm vang ngân phát ra từ chiếc cồng chiêng.

Khi đã có được cành Fukusasa ưng ý mang từ đền về, người Nhật sẽ trưng bày thật đẹp trong nhà. Thông thường Fukusasa được đặt ở nơi sạch sẽ và trang trọng nhất trong nhà, hướng về phía Đông để cầu vận may trong công việc hoặc hướng về phía Nam để cầu địa vị và danh dự. Fukusasa cũng thường được đặt ở phòng ăn nơi các thành viên trong gia đình dùng bữa, cao hơn tầm mắt người trưởng thành và thường là gần trần nhà cho mọi người cùng dễ thấy. Với những ngôi nhà truyền thống có Kamidana (bàn thờ Thần đạo) thì đặt Fukusasa ở đây là phù hợp và đúng lễ nghi nhất. Tuy nhiên, với những ngôi nhà Nhật hiện đại ít có Kamidana, người ta thường gắn nhánh Fukusasa cố định lên tường hoặc cắm vào bình sao cho nhánh cây rủ xuống. Bình cắm Fukusasa có thể đặt ở đâu tùy ý nên có lẽ cách này khá là dễ dàng và linh hoạt. Nếu như nhà tương đối kín và không bị tuyết hay mưa hắt vào, Fukusasa cũng có thể được đặt ở ngay Genkan (tiền sảnh) để khi bước vào là có thể thấy ngay. 

Sau một năm, Fukusasa sẽ được đem đến ngôi đền nơi nó được mua về hoặc ngôi đền gần nhà nhất để được đốt. Giống như những vật cầu may khác, người Nhật tin rằng việc hoàn lại lộc trong suốt một năm cho ngôi đền đã đem đến phước lành cho mình là hợp lý nhất. Sau đó, họ sẽ mua một nhánh Fukusasa mới để tiếp tục cầu mong bình an cho năm tiếp theo. Trong trường hợp bất khả kháng mà nhánh Fukusasa không thể được đem trả lại đền, có thể rải muối sạch lên Fukusasa, gói ghém gọn gàng trong giấy báo rồi đem hủy. Nếu như nhà có lò đốt thì cũng có thể đốt Fukusasa ở nhà.

Nếu du khách có dịp du lịch Nhật Bản xinh đẹp, đừng quên chọn mua Fukusasa cho bản thân hoặc làm quà tặng cho người thân bạn bè của mình để cầu chúc sự may mắn và thành công nhé!