Độc đáo văn hóa ngủ trưa tại Nhật Bản

Nhật Bản tồn tại nhiều điều độc đáo, lạ lùng, có phần kỳ quặc so với các quốc gia khác và ngay cả để có được một giấc ngủ trưa “đúng nghĩa” có vẻ là điều “xa xỉ” . Với họ, ngủ trưa được coi là lười biếng.

Với người Nhật, họ thường nhắc đến hình ảnh Nobita ham ngủ trong bộ truyện tranh Doremon như một cách dạy con rằng: ngủ trưa như Nobita là lười biếng. Tại sao người Nhật lại cho rằng ngủ trưa như Nobita là lười biếng? Vậy họ có ngủ trưa không? Câu trả lời là “Không”. Thực ra, từ xưa đến nay, ngủ trưa không phải là văn hóa của người Nhật. Để lý giải tại sao người Nhật không ngủ trưa thì có lẽ bởi vì tính chăm chỉ, siêng năng vốn có của người Nhật cho nên đối với họ ngủ trưa là tốn thời gian, là cái cớ cho sự lười biếng. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp ngoại lệ, đối với trẻ con thì vẫn có giờ ngủ trưa, nhưng lên đến cấp 1 thì chúng bắt đầu sẽ được dạy bỏ dần thói quen đó. Mặt khác, một số người lớn có thể do làm việc quá nhiều dẫn đến căng thẳng, mất ngủ thì có thể họ sẽ ngủ bù vào giấc trưa.

Cho đến hiện nay, với sự phát triển và các minh chứng của khoa học về tầm quan trọng của giấc ngủ đã dần thay đổi suy nghĩ đó của người Nhật, họ cũng dần tập quen với giấc ngủ trưa nhưng khá là ít người làm được điều đó. Và cũng từ đây, sự tiếp nhận trên quy mô diện rộng của “Inemuri” (được hiểu là “ngủ khi đang làm nhiệm vụ” hay “ngủ trong khi có mặt”) ngày càng phát triển trong xã hội Nhật Bản. Đây là một kiểu ngủ trưa đặc sắc của người dân “đất nước mặt trời mọc”.

Nguồn gốc của những giấc ngủ ngắn này bắt nguồn từ khi “Phép màu kinh tế Nhật Bản” xảy ra. Từ những năm 60, 70 và 80 kinh tế Nhật Bản tăng trưởng nhanh chóng và vươn lên vị trí cường quốc trên thế giới. Cuộc sống trở nên tốt hơn, chất lượng cao hơn. Người dân có nhiều tiền hơn, họ có công ăn việc làm và dư dã chi tiêu cho hoạt động giải trí. Cuộc sống hàng ngày trở nên bận rộn. Mọi người lấp đầy lịch trình của họ với các cuộc hẹn làm việc và giải trí, và hầu như không có thời gian để ngủ. Chính trong thời kỳ bùng nổ kinh tế này, người Nhật được mệnh danh là dân tộc chăm chỉ không bao giờ ngủ. Mọi người đã làm việc nhiều giờ và sau đó ngủ trong suốt chặng đường dài trở về nhà. Học sinh thức khuya để học tập và sau đó ngủ gật trong giờ học vào sáng hôm sau. Những giấc ngủ ngắn đã ra đời từ thời gian đó.

“Inemuri” là hành động ngủ tại chỗ khi đang làm một việc gì đó và biểu hiện cho sự chăm chỉ, tận tâm của nhân viên khi họ làm việc đến mức kiệt sức rồi vô tình thiếp đi trong một giấc ngủ ngắn ngủi. Với “Inemuri”, những người lao động Nhật có thể ngủ trưa tại bàn làm việc hoặc thậm chí trong các cuộc họp mà không bị la mắng. Ngược lại, họ còn được nhận lời khen ngợi, coi đó là hành động biểu thị sự cần mẫn, chăm chỉ.

Và việc ngủ trưa nơi công cộng cũng được xã hội Nhật chấp nhận. Một người nào đó sẽ không phải nhận lấy ánh nhìn kỳ quặc hay phán xét của cộng đồng khi chợp mắt trên xe bus, tàu điện ngầm,… Bên cạnh đó tỷ lệ tội phạm của Nhật Bản thuộc hàng thấp nhất thế giới nên người dân có thể cảm thấy an toàn, yên tâm chìm vào giấc ngủ ngay sau khi ngồi xuống trên những chuyến tàu đông đúc vào giờ cao điểm mà không sợ bị những kẻ móc túi tấn công.

Hình ảnh người lao động ngủ gục tại nơi công cộng được cho là một nét đặc trưng cố hữu quen thuộc tại đô thị Nhật Bản. Ngủ trưa ở nơi công cộng thực chất chính là việc ngủ quên khi người dân đã làm việc chăm chỉ cả ngày lẫn đêm.

Trong thực tế, 22% người lao động Nhật Bản đang làm việc 50 giờ mỗi tuần trở lên và 39,5% người lao động ngủ ít hơn 6 tiếng mỗi đêm ở nhà, vì vậy một giấc ngủ trưa là điều cần thiết. Nhưng tại Nhật Bản, để có một giấc ngủ trưa tại công sở, họ đã phải trải qua quá trình đấu tranh khốc liệt.

Trong quá khứ, việc ngủ trưa tại văn phòng là nét xấu, không thể chấp nhận được nhưng quan niệm này đã dần thay đổi. Theo chuyên gia nghiên cứu giấc ngủ tại Đại học Kurume, vụ việc một nhân viên điều khiển tàu tốc hành ngủ gật trên tay lái từ năm 2003 đã châm ngòi cho cuộc tranh cãi với phạm vi ảnh hưởng toàn quốc về đề tài ngủ trưa là tốt hay xấu.

Thế rồi công chúng dần nhận ra rằng để làm việc hiệu quả, làm việc về khuya thì cần phải có giấc ngủ ngắn ban ngày. Nhiều người Nhật, những công ty, trường học, cơ quan đoàn thể đã có cái nhìn tích cực hơn và hưởng ứng giấc ngủ trưa.

Ngôi trường tiên phong cho những giấc ngủ trưa là trường phổ thông Meizen tại Fukuoka. Vào tháng 06/2005, trường này đã phát động việc khuyến khích học sinh ngủ trừ từ 15-30 phút. Kết quả cho thấy điểm kiểm tra tăng lên và tình trạng học sinh ngủ gật trong lớp giảm dần. Từ đó nhiều trường học đã xem xét và áp dụng biện pháp này theo trường Meizen.

Một số công ty đưa ra kế hoạch khuyến khích nhân viên chợp mắt vào giờ nghỉ trưa. Thậm chí còn tạo không gian, cung cấp ghế ngả lưng thoải mái hay xây dựng nhiều phòng để phục vụ cho việc ngủ trưa.

Một số công ty đã thành công trong việc buộc các công ty bảo hiểm trả chi phí cho giấc ngủ trưa của nhân viên tại salon. Dịch vụ salon ngủ trưa dành cho nhân viên văn phòng tại các thành phố lớn ở Nhật đang phát triển rầm rộ, các salon đón tiếp hàng nghìn khách hàng, cung cấp những chiếc giường thoải mái với giá khoảng 594 Yên.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia, thời gian ngủ sẽ khoảng từ 20-30 phút, nếu giấc ngủ kéo dài quá 30 phút thì con người sẽ rơi vào tình trạng ngủ sâu và khi thức giấc sẽ dễ mệt mỏi. Vì vậy, một số salon còn cung cấp thêm dịch vụ mời khách hàng thưởng thức cafe trước giờ ngủ trưa, nghe nhạc thư giãn. Cafein từ cafe mất khoảng 20 phút để thấm dần vào cơ thể, đó cũng là thời gian lý tưởng để khách hàng chìm vào giấc ngủ rồi tỉnh dậy sảng khoái, minh mẫn hơn để tiếp tục làm việc vào buổi chiều.

Việc cho phép ngủ trưa cho thấy cách sống, quan niệm của xã hội Nhật Bản đang phát triển theo hướng tiến bộ hơn, quan tâm hơn đến vấn đề chất lượng sống của con người.

Văn hóa “xứ Phù Tang” quả thực có nhiều điều thú vị khiến nhiều người phải thích thú. Nếu có dịp du lịch Nhật Bản, du khách hãy dành thời gian khám phá thêm nhé!