Nghệ thuật hội họa, khiêu vũ và âm nhạc của thổ dân ở Úc

Thổ dân Úc đã có mặt trên lục địa này trước đây ít nhất 40.000 năm. Họ có một nền hội họa, âm nhạc và khiêu vũ rất độc đáo, phong phú và hàm chứa những ý nghĩa mang tính tâm linh và văn hóa sâu sắc.

Khiêu vũ và âm nhạc là những yếu tố thiết yếu của các nghi lễ và lễ kỷ niệm của thổ dân Úc. Các cộng đồng khác nhau có phong cách khiêu vũ và âm nhạc riêng biệt, thường đi kèm với Didgeridoos, Clapsticks và các nhạc cụ truyền thống khác. Thông qua các chuyển động nhịp nhàng và các bài hát, người dân thể hiện mối liên hệ của họ với đất đai, tổ tiên và cõi tâm linh.

Corroboree – Vũ điệu nghi lễ: Corroboree là một thuật ngữ chung cho các cuộc tụ họp nghi lễ bao gồm âm nhạc, khiêu vũ và kể chuyện. Những điệu nhảy này đóng một vai trò quan trọng trong các sự kiện và nghi lễ quan trọng, chẳng hạn như lễ nhập môn, đám cưới và lễ chữa bệnh. Corroboree được đặc trưng bởi các chuyển động nhịp nhàng, vẽ trên cơ thể và trang phục phức tạp, tất cả đều làm tăng thêm tác động thị giác và tinh thần của các buổi biểu diễn.

Nhạc cụ và nhịp điệu: Âm nhạc bản địa Úc được đặc trưng bởi nhịp điệu độc đáo và việc sử dụng các nhạc cụ truyền thống. Didgeridoo, một nhạc cụ hơi dài bằng gỗ, là một trong những nhạc cụ mang tính biểu tượng và được công nhận nhất của Úc. Nhạc cụ và nhịp điệu được cho là bắt chước âm thanh của tự nhiên và thường đi kèm với vỗ tay, một nhạc cụ gõ tạo ra nhịp điệu nhịp nhàng.

Các cách thể hiện đương đại: Trong khi khiêu vũ và âm nhạc truyền thống vẫn rất cần thiết, các cộng đồng thổ dân Úc cũng đã chấp nhận các cách thể hiện đương đại trong các loại hình nghệ thuật của họ. Một số đã pha trộn các yếu tố truyền thống với những ảnh hưởng hiện đại, dẫn đến những màn trình diễn năng động và sáng tạo, gây được tiếng vang với thế hệ trẻ trong khi vẫn bảo tồn được cội nguồn văn hóa thổ dân Úc.

Các điệu nhảy của người dân đảo Torres Strait: Người dân đảo Torres Strait, sống trên các đảo giữa Úc và Papua New Guinea, có phong cách khiêu vũ và âm nhạc đặc trưng. Các điệu nhảy của người dân Torres Strait thường có trang phục rực rỡ, động tác chân phức tạp và các động tác phản ánh truyền thống đi biển và sống trên đảo của họ.

Trong nghệ thuật hội họa, thổ dân Úc đã tạo ra những bức vẽ độc đáo biểu lộ năng khiếu thẩm mỹ cao, với óc tưởng tượng đặc biệt phong phú. “Hội họa thổ dân” khởi phát từ niềm tin cha truyền con nối vào những huyền thoại bí ẩn về cuộc sáng thế, về tổ tiên xa xưa, những sinh vật khổng lồ nửa người nửa thú đã tạo ra núi, đồi, sông, suối với cỏ cây, cầm thú muôn loài.

Hầu hết “họa sĩ” của bộ lạc là đàn ông. Hình thái nghệ thuật của họ gồm có vẽ, chạm khắc trên đá hay vỏ cây với những công cụ, vật liệu thường được sử dụng là đá, rìu, đất son… Qua các tác phẩm nghệ thuật, họ ghi lại hình ảnh của những buổi lễ tôn giáo, những cảnh quan tự nhiên hay những biến cố xảy ra trong đời sống hàng ngày.

Chính những “họa sĩ thời đồ đá” ấy đã và đang sáng tạo ra những tác phẩm khác thường để lưu truyền trong bộ tộc những huyền thoại ngàn đời. Ngoại trừ ít nhiều ảnh hưởng không đáng kể từ Indonesia hay Malaysia tới vùng ven biển phía bắc, nhìn chung, có thể nói rằng nghệ thuật của thổ dân Úc hình thành và phát triển hoàn toàn tách biệt với mọi nền văn hóa khác.

Thổ dân đã cư­ ngụ ở Úc khoảng 50.000 năm. Nền văn hóa của họ không xây dựng nên các công trình kiến trúc lớn nhưng lại thể hiện tính đặc tr­ưng của mình thông qua các loại hình nghệ thuật phù du tại các nghi thức long trọng như­: vẽ hình lên người và các kiểu óc, vẽ hình lên đất, cát và nghệ thuật khắc trên gỗ. Do vậy, phần lớn lịch sử của quá khứ không thể tìm lại đ­ược. Tuy nhiên, nơi mà dấu vết của quá khứ tồn tại ở dạng vật chất lại đ­ược tìm thấy ở các bức chạm khắc bằng đá mà người ta vẫn gọi là nghệ thuật bằng đá.

Việc quy giá trị huyền thoại cho những quan hệ xã hội là một chiến lược của những xã hội thổ dân. Nghệ thuật là một phương tiện nền móng để biểu đạt và củng cố hệ thống tín ngưỡng, nó được thực hành rộng rãi trong xã hội thổ dân. Chỉ có những hình vẽ hay chạm khắc trên những núi đá bền chắc là còn sống sót như­ những bằng chứng của các hoạt động nghệ thuật trong quá khứ. Những bằng chứng này có mặt trên khắp nước Úc.

Nghệ thuật điêu khắc trên đá của thổ dân mỗi vùng có một phong cách riêng song vẫn có một số nét chung cho các vùng. Nhiều hình thù trình bày những sự kiện huyền thoại và được coi như­ có quyền lực ma quái của những thần Tổ, đó là kết quả của sự sáng tạo. ở Arnhem Land, một số tranh nghệ thuật vẽ người và súc vật phản ánh những hoạt động của những người săn bắt tại vùng đất bên trong, có thể coi như­ có niên đại vào thời kỳ trước lúc nước biển lên cao, có thể là 10.000 năm hoặc xa hơn nữa.

Ở tại Sturts Meadow, miền Tây South Wales, những hình vẽ chắc chắn có niên đại trên 10.000 năm trước đây. Những hình vẽ ở núi đá tại Nam Australia có niên đại tới 30.000 năm. Nguồn gốc của nghệ thuật được sinh ra trong “thời Mơ Mộng” phản ánh sự liên tục của truyền thống và lịch sử thổ dân.

Cộng đồng xã hội thổ dân Úc không có tầng lớp nghệ sĩ tách riêng. Khi có dịp, hầu như­ thành viên nào trong bộ tộc cũng có thể đảm nhiệm chức năng nghệ thuật để vẽ, nặn hay chạm khắc ra những tác phẩm cần thiết. Tài năng tuy khác nhau, song các hình vẽ bao giờ cũng đ­ược thể hiện mạnh bạo, dứt khoát và chắc tay, không hề tẩy xoá hay dạm lại, luôn luôn phù hợp với cảm nhận chung và được cộng đồng chấp nhận, đáp ứng nhu cầu thẩm mĩ bẩm sinh của bộ tộc. Theo tín ng­ưỡng chung mà ngư­ời đại diện là thầy mo, bức vẽ trên vỏ cây, hình khắc trên vách đá hay chiếc cột gỗ chạm trồng cạnh một ngôi mộ mới, đều là ph­ương tiện tôn thờ hay khôi phục uy lực của mọi sức mạnh thiên nhiên, làm tăng nguồn thức ăn, trừng phạt kẻ phạm tội, hay đẩy lùi quân thù.

Nghệ thuật của thổ dân khá đa dạng. Mỗi vùng lãnh thổ đều có những nét đặc thù riêng. Tuy vậy, phong phú và đặc sắc hơn cả vẫn là nghệ thuật ở miền duyên hải phía Bắc, tập trung tại vùng Arnhem Land, với loại hình tranh vẽ trên vỏ cây mang tính minh họa hay trang trí kì thú. Hòn đảo Groote Eylandt trong Vịnh Carpentarie phía Đông Arnhem, là xứ sở của những hình vẽ tả người, tả vật trên nền trơn. Trái lại, những hình khắc trên vách đá ở Tây Arnhem gây ấn tượng mạnh nhờ tính hiện thực sống động, không gặp ở đâu khác trên toàn châu lục.

Đối diện bờ biển phía Tây Arnhem là hòn đảo Melville, nơi mà các họa tiết được cách điệu đầy bí ẩn trong tranh vỏ cây. Đảo này còn có loại hình điêu khắc độc đáo, là những cột mồ (pukumani) bằng gỗ nguyên cây, đẽo gọt hay phủ đầy họa tiết trang trí có ý nghĩa thần bí. Mỗi cột là một hình người cách điệu hóa rất cao. Khối gỗ chia từng đoạn, được khắc vát khá sâu, thậm chí khoét thủng, thường tô màu hay vẽ hình trang trí biểu tượng.

Nghệ thuật của thổ dân Úc thể hiện ở ba loại hình: chạm trổ, điêu khắc và hội họa (vẽ tranh hay trang trí).

Tài năng chạm trổ của nghệ sĩ thổ dân thể hiện qua cách trang trí những khiên mộc, những chiếc Boomerang (Boomerang: vũ khí quăng ném thông dụng của thổ dân, làm bằng thanh gỗ cứng, dẹt, hình chữ V doãng, nếu không trúng con mồi lại tự bay về điểm xuất phát), những thanh lao nhọn, cũng nh­ư trên các đồ thờ bằng gỗ, bằng đá, hoặc hình trang trí thân cây, vách đá, mặt đất nơi bãi tế lễ. Tại vùng bờ biển phía Đông và Đông Nam, ta gặp những hình phức tạp cực đẹp khắc lên khiên mộc gỗ. Vùng Tây Bắc có những trang trí tinh xảo trên các tấm gỗ thờ và những họa tiết khắc trên vỏ trai, với nhiều hình triện hồi văn gấp khúc, giống như­ trên bình gốm Hi Lạp thời cổ. Tại vùng hoang mạc ở trung tâm lục địa, hình khắc trên các đồ vật tế lễ có phần đơn giản hơn. Đó là những mô típ giản dị nh­ưng đầy tính trực cảm hồn nhiên, không chút gò bó.

Nghệ thuật gọt đẽo tư­ợng nhỏ và nặn hình ngư­ời, hình muông thú, dàn rộng trên khắp châu lục nh­ưng phân bố không đều và phát triển hơn cả là dọc theo bờ biển phía bắc. ở Cap York cũng như­ Arnhem Land, ng­ười ta tạc bằng gỗ những pho tượng đầu ng­ười hay cả ngư­ời, biểu t­ượng nhân vật huyền thoại thuở sáng thế, hoặc nhân vật đời thư­ờng. Vùng Tây Arnhem có những tư­ợng đầu ng­ười nặn khéo léo bằng đất son hay đất sét. T­ượng đầu ngư­ời tại vùng Tây Bắc châu lục th­ường đục chạm bằng gỗ hay đá, khá nhiều về số l­ượng, với vẻ đẹp không thua kém các tác phẩm vùng Arnhem Land. Điêu khắc miền Nam có lẽ chỉ còn lại hai tiêu bản lư­u trong bảo tàng: một hình đầu ng­ười gọt trên đầu mái chèo ngắn và một mặt người khắc trên chiếc chậu gỗ.

Tuy nhiên, loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của thổ dân Úc vẫn là nghệ thuật vẽ màu, đậm tính đồ họa, biểu hiện đời sống tinh thần và mỹ cảm phong phú nhất. Từ cách trang trí đồ thờ, họa tiết kỷ hà trên các loại vũ khí hay công cụ lao động, tới những bức vẽ lớn trên mặt đất vào mùa tế lễ vật tổ, các ghi chép bí ẩn trên các cột mồ, hay cả những hình vẽ sặc sỡ trên mình các vũ công trong tang lễ nhảy múa ngoạn mục trên đảo Melville… tất cả đều tôn vinh vai trò của nhà họa sĩ bản địa.

Các bức tranh đá thư­ờng đư­ợc thể hiện trên vách núi lộ thiên hay vách hang không sâu, hoặc các điểm trú ngụ dư­ới vòm mái đá. Điều đáng ngạc nhiên là, thể loại tranh này không thấy xuất hiện tại vùng Đông Nam châu lục và trên đảo lớn Tasmania, nơi mà vách đá rất thích hợp cho mục đích trên.

Trên đây là một vài nét thú vị về nghệ thuật hội họa, khiêu vũ và âm nhạc của thổ dân ở Úc. Mong rằng thông tin này giúp du khách hiểu thêm về nền văn hóa đặc sắc của “xứ sở Kangaroo”. Hãy đồng hành cùng chúng tôi trong hành trình du lịch Úc để có được thêm nhiều trải nghiệm thú vị nhé!