Tìm hiểu Tiểu bang và vùng lãnh thổ Úc

Hiện nay, nước Úc được chia thành 2 vùng lãnh thổ và 6 bang. Các bang của Úc đều sở hữu đường bờ biển dài, tiềm năng phát triển du lịch, cộng thêm có hoạt động kinh tế sôi nổi, là những điểm đến lý tưởng để du lịch.

Úc hay Australia, tên chính thức là “Thịnh vượng chung Úc” (tiếng Anh: Commonwealth of Australia), là một quốc gia có chủ quyền nằm ở giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương; lãnh thổ bao gồm lục địa Úc, đảo Tasmania và các đảo nhỏ lân cận. Đây là quốc gia lớn thứ 6 trên thế giới về diện tích. 

Diện tích đất liền của Úc là 7.617.930km². Tọa lạc trên mảng Ấn-Úc, bao quanh là Ấn Độ Dương (phía Tây và phía nam) và Thái Bình Dương (phía Đông), tách biệt với Châu Á qua các biển Arafura và Timor, biển San hô nằm ngoài khơi bờ biển bang Queensland, và biển Tasman nằm giữa Úc và New Zealand. Úc là lục địa nhỏ nhất thế giới nhưng là quốc gia lớn thứ 6 về tổng diện tích, do kích thước lớn và biệt lập nên Úc còn được gán cho tên “lục địa đảo”, và đôi khi được xem là đảo lớn nhất thế giới. Úc có đường bờ biển dài 34.218km² (chưa tính đến các đảo ngoài khơi), và tuyên bố vùng đặc quyền kinh tế rộng 8.148.250km², chưa tính đến vùng đặc quyền kinh tế của Lãnh thổ châu Nam Cực thuộc Úc.

Về phân chia lãnh thổ, Úc có 6 bang và 2 vùng lãnh thổ. 

  • 6 bang gồm: 

New South Wales (NSW) nằm ở phía Đông Nam của nước Úc. Nó giáp với các bang như Victoria (ở phía Nam), Queensland (ở phía Bắc) và Nam Úc (ở phía Tây). Phía Đông của New South Wales giáp với biển Tasman. Tiểu bang này có diện tích lớn thứ 5 tại Úc với 801.150km².

Victoria giáp với New South Wales ở phía Bắc và giáp với Nam Úc ở phía Tây. Về phía Nam, Victoria được giới hạn bởi eo biển Bass và giáp với biển Tasman ở phía Đông Nam. Diện tích bang Victoria nhỏ thứ 2 trong số các bang của nước Úc với 227.444km².

Queensland đứng thứ 2 về diện tích các bang của Úc. Cụ thể, diện tích của nó khoảng 1.852.642km². Queensland nằm ở Đông Bắc Úc, giáp với vùng lãnh thổ phía Bắc về phía Tây, giáp Nam Úc về phía Tây Nam và giáp New South Wales về phía Nam. Phía Đông của Queensland giáp với Thái Bình Dương. Do lãnh thổ rộng lớn nên khi đến đây, du khách sẽ được trải nghiệm nhiều dạng địa hình khác nhau như rừng mưa nhiệt đới, rạn san hô, dãy núi, bãi biển, sa mạc, xavan,…

Western Australia nằm ở phía Tây và chiếm 1/3 diện tích của nước Úc. Đây là tiểu bang lớn nhất của nước Úc. Cụ thể, diện tích của Tây Úc là 2.646.000km². Bên cạnh đó, Western Australia cũng là đơn vị hành chính lớn thứ hai của thế giới.

South Australia (Nam Úc) là tiểu bang tương đối rộng lớn với diện tích 983.482km². Đây là tiểu bang và vùng lãnh thổ lớn thứ tư nước Úc về diện tích. South Australia giáp với các tiểu bang Tây Úc, New South Wales, Queensland, NSW, Victoria và vùng lãnh thổ phía Bắc. Phần phía Bắc và phía Tây của bang cực kỳ khô cằn, hầu hết là các hồ muối khô. Những vùng khô cằn nhất của đất nước dường như đều tập trung ở bang này.

Tasmania là một bang hải đảo của Úc. Nó nằm cách 240 km về phía Nam của lục địa Úc, ngăn cách bởi eo biển Bass. Bang bao gồm đảo chính là Tasmania, hòn đảo lớn thứ 26 trên thế giới, và 334 hòn đảo xung quanh. Tasmania có diện tích khá nhỏ, khoảng 68.401km².

  • 2 vùng lãnh thổ gồm: 

Australian Capital Territory ( ACT – Lãnh thổ Thủ đô Úc)

Lãnh thổ thủ đô là khu vực đất liền nhỏ nhất tại Úc, có tổng diện tích đất là 2.280km². Đây là vùng lãnh thổ nằm ở phía Đông Nam của nước Úc và nằm trong bang New South Wales.

Lãnh thổ thủ đô Úc bao gồm thành phố Canberra và một số thị trấn nhỏ khác như Williamsdale, Naas, Uriarra, Hall,… Nơi đây còn có một khu vực rộng lớn là Vườn quốc gia Namadgi. Hầu hết lãnh thổ là núi và rừng.

Northern Territory (NT – Vùng lãnh thổ Bắc Úc)

Vùng lãnh thổ Bắc Úc là khu vực giáp với Tây Úc ở phía Tây, Nam Úc ở phía Nam và giáp Queensland ở phía Đông. Phía Bắc vùng lãnh thổ này giáp biển và vùng vịnh. Nơi đây có diện tích lớn thứ ba so với các bang của Úc với hơn 1.349.129km².

Trên hầu hết phương diện thì 2 vùng lãnh thổ này có chức năng như các bang, song Nghị viện Thịnh vượng chung có thể phế trưc bất kỳ pháp luật nào do nghị viện hai lãnh thổ này ban hành. Ngược lại, pháp luật liên bang chỉ có thể phế trừ pháp luật các bang trong các phạm vi được quy định trong điều 51 Hiến pháp; nghị viện các bang bảo lưu toàn bộ các quyền lập pháp còn lại, bao gồm trên các lĩnh vực trường học, cảnh sát bang, tòa án bang, đường sá, giao thông cộng cộng và chính phủ địa phương, những lĩnh vực không được liệt kê trong điều 51.

Mỗi bang và vùng lãnh thổ có Nghị viện riêng – Đơn Viện tại Lãnh thổ phương Bắc, Lãnh thổ Thủ đô Úc, Queensland và Lưỡng Viện tại các bang còn lại. Các bang là những thực thể có chủ quyền, song lệ thuộc vào các quyền hạn nhất định của Thịnh vượng chung theo như hiến pháp của liên bang. Các hạ nghị viện của các bang được gọi là Legislative Assembly (House of Assembly tại Nam Úc và Tasmania); các thượng nghị viện được gọi là Legislative Council. Người đứng đầu Chính phủ mỗi bang là Thủ tướng (Premier) là tại mỗi lãnh thổ là Thủ tịch bộ trưởng (Chief Minister). Đại diện của Quốc vương tại mỗi bang là một Thống đốc (Governor); và tại Lãnh thổ phương Bắc là Quản lý viên (Administrator).

Nghị viện liên bang trực tiếp quản lý các lãnh thổ sau: Quần đảo Ashmore và Cartier; Lãnh thổ châu Nam Cực thuộc Úc; Đảo Christmas; Quần đảo Cocos (Keeling); Quần đảo Biển San hô; Đảo Heard và quần đảo McDonald; Lãnh thổ vịnh Jervis, một căn cứ hải quân và hải cảng cho thủ đô quốc gia.

Đảo Norfolk về mặt kỹ thuật là một lãnh thổ ngoại bộ, song theo Đạo luật Đảo 1979 thì đảo này được trao thêm quyền tự trị và có hội đồng lập pháp riêng quản lý cục bộ. Đại diện cho Quốc vương là một Quản lý viên.

Các tiểu bang có nguồn gốc là các thuộc địa riêng biệt của Anh trước khi Liên bang hóa vào năm 1901. Thuộc địa New South Wales được thành lập vào năm 1788 và ban đầu bao gồm phần lớn Đại lục Úc, cũng như đảo Lord Howe, New Zealand, Đảo Norfolk và vùng đất Van Diemen, ngoài khu vực hiện nay là tiểu bang New South Wales. Trong thế kỷ XIX, các khu vực rộng lớn đã được tách ra liên tiếp để tạo thành Thuộc địa Tasmania (ban đầu được thành lập như một thuộc địa riêng biệt với tên vùng đất Van Diemen vào năm 1825), Thuộc địa của Tây Úc (ban đầu thành lập với tên gọi Thuộc địa sông Swan năm 1829), các tỉnh Nam Úc (1836), thuộc địa New Zealand (1840), thuộc địa Victoria (1851) và thuộc địa Queensland (1859). Sáu thuộc địa New South Wales, Victoria, Queensland, Nam Úc, Tây Úc và Tasmania trở thành các bang thành lập Khối thịnh vượng chung Úc mới.

Quyền hạn lập pháp của các bang được bảo vệ bởi hiến pháp Úc, điều 107 và theo đạo luật liên bang, luật pháp Liên bang chỉ áp dụng cho các bang được hiến pháp cho phép. Cũng theo góc độ hiến pháp, các lãnh thổ được quản lý trực tiếp từ Chính phủ Liên bang; luật về lãnh thổ được xác định bởi Quốc hội Úc.

Hầu hết các lãnh thổ được quản lý trực tiếp bởi Chính phủ Liên bang, trong khi hai lãnh thổ: Bắc Úc và Lãnh thổ thủ đô Úc có mức độ tự trị mặc dù ít hơn so với các bang. Trong các lãnh thổ tự trị, Quốc hội Úc vẫn giữ toàn bộ quyền lập pháp và có thể ghi đè lên các luật do các thể chế lãnh thổ đưa ra trong những dịp hiếm hoi. Đối với các mục đích của các cơ quan liên chính phủ Úc (và Úc – New Zealand), Lãnh thổ Bắc Úc và Lãnh thổ thủ đô Úc có thể xem ngang với các bang.

Đứng đầu mỗi tiểu bang là một Thống đốc, được chỉ định bởi Nữ hoàng, theo quy ước, bà làm theo lời khuyên của Thủ tướng bang. Đứng đầu Lãnh thổ phía Bắc là quản lý viên, được bổ nhiệm bởi Toàn quyền. Lãnh thổ Thủ đô Úc không có Thống đốc hay Quản lý viên, nhưng Toàn quyền thực thi một số quyền lực mà tại các khu vực tài phán khác được Thống đốc của một tiểu bang hoặc Quản lý viên của một lãnh thổ thực hiện, chẳng hạn như quyền giải tán Hội đồng Lập pháp.

Lãnh thổ Vịnh Jervis là lãnh thổ nội lục duy nhất không tự quản. Cho đến năm 1989, nó được quản lý như thể nó là một phần của ACT, mặc dù nó luôn là một lãnh thổ riêng biệt. Theo các điều khoản của Đạo luật chấp thuận lãnh thổ vịnh Janner năm 1915, luật của ACT áp dụng đối với Lãnh thổ vịnh Jervis khi chúng được áp dụng và giúp chúng không trái với Pháp lệnh. Mặc dù cư dân của Lãnh thổ Vịnh Janner thường phải tuân theo luật do Hội đồng Lập pháp ACT đưa ra, nhưng họ không được đại diện trong Hội đồng. Họ được đại diện trong Quốc hội Úc là một phần của phân khu Fraser trong ACT và bởi hai Thượng nghị sĩ của ACT. Ở các khía cạnh khác, lãnh thổ được quản lý trực tiếp bởi Chính phủ Liên bang.

Lãnh thổ bên ngoài của Đảo Norfolk sở hữu một mức độ tự trị từ năm 1979 đến năm 2015.

Mỗi tiểu bang có một quốc hội lưỡng viện trừ Queensland, đã bãi bỏ thượng viện vào năm 1922. Hạ viện được gọi là Nghị viện Lập pháp, ngoại trừ ở Nam Úc và Tasmania, nơi được gọi là Hạ viện. Tasmania là tiểu bang duy nhất sử dụng đại diện theo tỷ lệ cho các cuộc bầu cử vào hạ viện; tất cả những người khác bầu các thành viên từ các khu vực bầu cử thành viên duy nhất, sử dụng bỏ phiếu ưu đãi. Thượng viện được gọi là Hội đồng Lập pháp và thường được bầu từ các khu vực bầu cử nhiều thành viên bằng cách sử dụng đại diện theo tỷ lệ. Ba lãnh thổ tự trị là ACT, Lãnh thổ phía Bắc và Đảo Norfolk, mỗi quốc gia đều có Hội đồng lập pháp đơn phương.

Người đứng đầu chính phủ của mỗi bang được gọi là Thủ tướng, được bổ nhiệm bởi Thống đốc bang. Trong trường hợp bình thường, Thống đốc sẽ chỉ định làm thủ tướng bất cứ ai lãnh đạo đảng hoặc liên minh thực hiện quyền kiểm soát hạ viện (trong trường hợp Queensland, ngôi nhà duy nhất) của Quốc hội bang. Tuy nhiên, trong thời kỳ khủng hoảng hiến pháp, Thống đốc có thể chỉ định người khác làm Thủ tướng. Người đứng đầu Chính phủ của các lãnh thổ nội bộ tự quản được gọi là bộ trưởng. Bộ trưởng lãnh thổ phía Bắc, trong những trường hợp bình thường, bất cứ ai kiểm soát Hội đồng lập pháp, đều được bổ nhiệm bởi quản trị viên.

Thuật ngữ “liên bang” được sử dụng trong nước Úc để chỉ một số sự kiện, giao dịch, đăng ký, du lịch, v.v. xảy ra xuyên biên giới hoặc bên ngoài tiểu bang hoặc lãnh thổ cụ thể của người sử dụng thuật ngữ này. Ví dụ về việc sử dụng bao gồm đăng ký xe cơ giới, du lịch, ứng dụng cho các tổ chức giáo dục ngoài tiểu bang của một người.

Hi vọng với những thông tin trên đây, du khách có thêm sự hiểu biết về vùng đất mà mình đang dự định đến khám phá. Hãy để chúng tôi giúp du khách có được một chuyến du lịch Úc thú vị và vui vẻ nhé!