Hoa Tử Đằng ở Nhật Bản – “áng mây” diệu kỳ của tạo hóa

Nhật Bản không chỉ có hoa Anh Đào làm rộn ràng biết bao con tim, nối tiếp mùa xuân rực rỡ sắc hồng chính là mùa hoa Tử Đằng cũng làm biết bao tâm hồn rung động bởi sắc tím mộng mơ, sắc vàng rực rỡ và trắng tinh khôi vào mùa hè. Đây cũng là thời điểm mà Nhật Bản thu hút lượng lớn khách du lịch đến thưởng hoa và tản bộ dưới những đường hầm hoặc bầu trời hoa Tử Đằng đẹp như mơ, loài hoa đại diện cho tình yêu vĩnh cửu.

Tử đằng (danh pháp khoa học: Wisteria sinensis) là chi thực vật có hoa trong gia đình họ đậu, là loài dây leo thân gỗ. Chúng có thể leo đến 20m, tán có thể lan rộng đến 10m. Hoa Tử Đằng mọc thành chùm dài từ 10-80cm, rủ xuống trông rất đẹp mắt. Hoa có nhiều màu như: trắng, hồng, tím nhưng hoa Tử Đằng tím được ưa chuộng và trồng rộng rãi hơn cả. Người Nhật  thường trồng Tử Đằng tím làm cây hoa cảnh trang trí trong sân vườn, hay tường rào nhà. Hoa Tử Đằng tím mọc thành giàn lớn, có mùi thơm nhẹ nhàng. Những bông hoa Tử Đằng tím buông thành chùm lớn tạo nên vẻ đẹp lãng mạn, quyến rũ mỗi khi mùa hoa nở rộ.

Sự tích loài hoa tử đằng

Ngày xưa, theo tương truyền rằng khi trên mặt đất quỷ dữ vẫn còn hoành hành. Cứ mỗi khi màng đêm buông xuống, bống tối bao trùm khắp muôn nơi, gió bắt đầu nổi lên, quỷ dữ lại đi tìm và bắt cóc những cô gái đẹp hoặc những người đàn bà góa phụ. Mỗi ngày, quỷ dữ theo cơn gió tràn vào nhà một người đàn bà góa có tên là Okihina. Bà Okihina có 3 người con trai đặc biệt khôi ngô tuấn tú. Biết rằng quỷ dữ sẽ có ngày tìm đến, nên cả 3 chàng trai đều có sự đề phòng trước. Họ thống nhất với nhau rằng, ngày nào cùng phải có một người ở nhà bảo vệ mẹ, còn hai người còn lại phải ra ngoài tiếp tục làm việc. Ngày thứ nhất, anh cả cầm bảo kiếm ở nhà canh gác. Cây bảo kiếm có thể trấn áp ma quỷ, khiến quỷ dữ khiếp sợ không dám bén mảng đến. Ngày thứ hai, anh hai cũng dựa vào sức mạnh hơn người, trí dung vô song khiến ma quỷ hãi hùng khiếp vía, chỉ đứng từ xa mà không thể làm được gì. Ngày thứ ba, là ngày đến lượt chàng út phải ở nhà. Chàng út không giỏi kiếm thuật, cũng không giỏi võ công, nhưng chanh có một tấm lòng trong sáng như pha lê nên ma quỷ không thể làm hại chàng. Tối hôm ấy, chàng út đứng ở cổng trong tay cầm thanh bảo kiếm mà anh cả trao cho. Nhưng canh chừng hồi lâu, mà không thấy điều gì khả nghi, chàng bèn toan bước vào nhà. Khi chàng vừa quay gót thì chợt nghe thấy có tiếng cười nói vui vẻ. Chàng tò mò ngoảnh lại nhìn,…Ồ, thì ra là một thiếu nữ xin đẹp tuyệt trần, trên ngực cài một bông hoa đỏ thắm. Cô gái bắt gặp ánh mắt của chàng, bèn e lệ chào hỏi. Rồi nàng hết lời tán Dương chàng, cuối cùng nàng nói với giọng nhỏ nhẹ: “Xin công tử hãy cất gươm đi, em rất sợ thứ vũ khí này”. Chàng út vừa rời tay gươm, cô gái bèn gỡ bông hoa đỏ thắm trên ngực xuống và mời chàng thưởng thức hương thơm. Chàng út vừa đưa hoa lên ngửi thì bị hương hoa mê hoặc cuốn chàng vào giấc ngủ. Trong khoảnh khắc ngắn ngủi ấy, chàng chỉ kịp nhận ra tiếng thét thất thanh của mẹ khi bị quỷ dữ cuốn đi.

Đến khi chàng út tỉnh dậy thì đã quá muộn màng. Lúc này màn đêm vẫn tịch mịch, hai anh lại ở xa chưa về. Chàng bèn dắt thanh bảo kiếm vào lưng rồi lên đường tìm về động quỷ. Chàng đi mãi đi mãi, trên đường gặp một cụ già đang ngồi bên bờ cỏ. Cụ già giơ tay cầu xin chàng: “Chàng trai trẻ, ta đói quá rồi, hãy cho lão già này một chút gì để lót dạ, nếu không lão chết mất”. Chàng bèn tìm trong túi được một ít lương khô, chỗ lương khô này chỉ đủ cho chàng ăn 1 ngày nữa thôi, nhưng chàng vẫn đưa tất cả cho ông lão. Rồi chàng hỏi ông lão về chỗ ở của những con quỷ, ông lão không nói thêm mà chỉ chỉ tay về phương nam. Chàng út lại đi mãi đi mãi. Và thật kỳ lạ chàng lại gặp ông lão lúc trước. Ông lão nói: “Chàng trai, hãy giúp lão đào hố để trồng cây táo này, lão đã không còn sức để trồng cây nữa rồi”. Chàng lại dùng gươm đào hố rồi trồng xuống đó một cây non. Rồi chàng lại hỏi ông về nơi ở của những con quỷ. Sau đó, chàng út lại lên đường. Và thật kỳ lạ, lần này vẫn là ông lão lúc trước. Ông khẩn khoản nhờ chàng hãy giúp ông giết chết con rắn độc đang bò vào túp lều của ông. Chàng trai vâng lời, và rồi lại hỏi ông về nơi ở của những con quỷ. Lần này, ông lão nói: “Con trai, con quả là người có tấm lòng nghĩa hiệp, nhân hậu và dũng cảm. Chính ta đã thử thách con ba lần, và lần nào con cũng khiến ta cảm động, hướng về phía nam, con sẽ nhìn thấy hang động của quỷ dữ. Ta sẽ ban cho con một khả năng đặc biệt, con có thể biến hóa thành bất cứ thứ gì con muốn. Nhưng hãy nhớ kĩ, con chỉ làm được điều ấy ba lần, sau ba lần con phải trở lại làm người ngay, nếu không sẽ vĩnh viễn không thoát ra được. Giờ thì con hãy đi đi!”.

Chàng trai cảm tạ ông lão và lại đi về phương nam. Lần này, con đường dẫn chàng đến một nơi rừng thiêng nước độc, nơi phía cuối con đường có một ngọn lửa xanh leo lét trong đêm. Chàng nắm chặt thanh kiếm và tiến về phía ngọn lửa. Nhưng hỡi ôi, chàng chưa kịp bước đến đã bị sa chân xuống một đầm lầy. Và người đầu tiên chàng gặp chính là mẹ của mình. Nhưng bà đã bị quỷ dữ biến thành một bà lão lưng gù, trên vai vác một khúc gỗ lớn đang đi đi lại lại. Chàng cất tiếng gọi, song mẹ chàng sợ hãi không cho chàng nói thêm nửa lời. “Con ơi, con đến đây làm gì? Chưa từng có ai lạc vào nơi đầm hoang này mà sống sót trở về, giờ thì con hãy đi về đi trước khi lũ quỷ nhìn thấy con!”. “Không mẹ ơi, con nhất định phải cứu mẹ bằng được. Giờ thì mẹ hãy nghe con, mẹ hãy ngồi lên khúc gỗ già này đi, con sẽ biến thành dòng sông đưa mẹ ra khỏi chốn này”. Chàng trai biến thành dòng sông, từng đợt sóng cuồn cuộn cuốn trôi khúc gỗ và bà lão đi xa. Nhưng khi lũ quỷ phát hiện, chúng bèn đuổi theo khúc gỗ già ấy, cho đến khi dòng sông phải dừng lại ở bãi cát mà nơi ấy nước đã cạn kiệt. “Mẹ ơi, con sẽ biến thành ngựa, mẹ hãy cưỡi lên lưng con tuấn mã này, con sẽ đưa mẹ ra khỏi xa mạc cát và chúng ta lại trở về nhà”. Nói rồi, chàng út biến thành con tuấn mã. Ngựa tung bốn vó phi nước đại, quỷ dữ gầm gừ đuổi theo sau. Nhưng quỷ dữ có gió lốc trợ giúp, ngựa dẫu phi nhanh đến đâu cũng không thể bằng gió. Khi lũ quỷ sắp đuổi đến nơi, bà mẹ liền van nài con hãy bỏ lại mình mà chạy thoát thân. Nhưng chàng trai vẫn kiên quyết nói: “Mẹ có ba người con trai, nhưng con thì chỉ có mình mẹ, con không thể để mẹ rơi vào tay quỷ lần nào nữa. Giờ con sẽ biến thành cây cao lớn, cành hoa rủ bóng, mẹ hãy vào ẩn nắp giữa những chùm hoa, lũ quỷ sẽ không bao giờ tìm thấy được mẹ”. Chàng trai liền biến thành một cây cổ thụ cao lớn với những chùm hoa rủ xuống, ôm ấp và che chắn cho bà lão. Những chùm hoa màu tím khiến lũ quỷ như lạc vào mê cung, cuối cùng, vì không thể tìm được, chúng đành thất vọng bỏ về. Còn chàng út, vì để bảo vệ mẹ, chàng đã vĩnh viễn trở thành loài cây với những chùm hoa tím dịu ngọt. Người ta gọi đó là hoa Tử Đằng, loài hoa tượng trưng cho tình yêu kiên trì, bền bỉ và bất diệt.

Nếu như hoa hồng là loài hoa của tình yêu lãng mạn, thì hoa Tử Đằng lại khiến người ta liên tưởng đến một tình yêu thanh cao và vĩ đại hơn. Tình yêu ấy, dẫu có những phút giây lầm lẫn  chuyện chàng út động lòng trước cô gái đẹp, dẫn đến mẹ chàng bị quỷ dữ cuốn đi), thì sau đó, lại trở nên cao quý bởi sự hi sinh đến quên mình (chàng út một mình dấn thân vào động quỷ, sẵn sàng hi sinh thân mình để cứu mẹ trở về ). Hàng nghìn năm trước, trong thơ Lý Bạch đã thấy thấp thoáng bóng hình của loài hoa đặc biệt ấy. Lý Bạch viết bài “Tử Đằng thụ”, đọc lên ý vị vô cùng:

“Tử Đằng quải vân mộc
Hoa mạn nghi dương xuân
Mật diệp ẩn ca điểu
Hương phong lưu mỹ nhân.”

Dịch thơ (Đông A):

“Tử Đằng treo chót vót
Lớp lớp tưởng đương xuân
Cánh rậm che chim hót
Hương bay níu mỹ nhân.”

Ý nghĩa của hoa Tử Đằng

Chính vì là một loài hoa đẹp đến kỳ diệu, Tử Đằng được trồng ở nhiều quốc gia, mang trong mình những ý nghĩa thiêng liêng theo văn hóa và con người nơi đó. Đối với phương Tây, hoa Tử Đằng mang lại những điều tốt đẹp trong cuộc sống, lòng yêu thương và sự ngưỡng mộ ai đó, còn trong tình yêu nó là sự trìu mến và trân trọng người mình yêu. Ở Trung Quốc, hoa Tử Đằng lại là đại diện cho một tình bạn thiêng liêng, chân thành và cao quý nhất. Còn ở Nhật Bản, Tử Đằng chính là biểu tượng của một tình yêu bất diệt và vĩnh cửu. Hoa Tử Đằng trắng biểu trưng cho sự trong trắng, thuần khiết, một tình yêu trong sáng.

Những bông hoa mềm mại như những áng mây và thảm hoa trải dài miên man đến ngút ngàn khiến cho người xem có cảm giác như đang lạc vào chốn bồng lai tiên cảnh. Hoa Tử Đằng được coi là một trong những loài hoa lãng mạn và quyến rũ nhất trên Trái đất, đại diện cho tình yêu vĩnh cửu đó có thể là tình yêu nam nữ, gia đình hoặc tình yêu thương đối với đất nước mình. Nhiều người còn tin rằng, hoa Tử Đằng là một biểu tượng quan trọng trong Phật giáo bởi nó biểu hiện cho sự cầu nguyện và vươn tới những điều thần thánh. Những phép ẩn dụ này chủ yếu lấy cảm hứng từ hình dáng xoắn ốc và cách mà hoa phát triển – hướng lên trời cao.

Hoa Tử Đằng có nhiều màu sắc, mỗi màu đều mang những ý nghĩa khác nhau. Tử đằng màu tím tượng trưng cho tình yêu bất diệt, thủy chung. Tử đằng màu vàng là tình bạn keo sơn, sức sống trẻ trung của những người bạn trẻ. Còn tử đằng màu trắng nói về sự may mắn và hạnh phúc lâu bền, thường được dùng để trang trí trong các đám cưới. Hoa tử đằng màu xanh nói lên sự tươi sáng, là màu của sự sống và sự phát triển, thường được dùng trong những dịp khai trương. Hoa tử đằng màu hồng là những cảm xúc của tình yêu chớm nở, một tình yêu hồn nhiên và ngây thơ.

Ngoài những ý nghĩa về tình yêu, hoa Tử Đằng còn được sử dụng như một cách bày tỏ lòng yêu mến, tương đồng ngưỡng mộ giữa người tặng và người nhận. Đây cũng là loài hoa đại diện cho sự hòa hợp, đoàn kết, cho thái độ buông bỏ thù địch để cùng đạt đến yêu thương.

Hoa Tử Đằng trong văn hóa Nhật Bản

Không có gì ngạc nhiên khi loài hoa sở hữu vẻ đẹp huyền diệu này thường xuyên xuất hiện trong các tác phẩm văn học, hội họa, sân khấu,…

Trong Cổ Sự Ký, quyển biên niên sử ra đời năm 712 bao gồm các thần thoại, truyền thuyết, thánh ca… về nguồn gốc nước Nhật, hoa tử đằng đã xuất hiện trong câu chuyện về Izushiotome – nữ thần không mở lòng với chuyện kết hôn cho đến khi được cầu hôn bởi hoa Tử Đằng. Loài hoa với sắc tím đặc trưng cũng là chủ đề quen thuộc của thơ ca, với không dưới 28 lần xuất hiện trong tập thơ cổ lâu đời nhất Nhật Bản, “Manyo-shu” (Vạn Diệp Tập). Hoa Tử Đằng cũng được đề cập đến trong “Truyện kể Genji”.

Ngoài ra, còn có điệu múa Kabuki “Fuji Musume” ra đời vào năm 1826, ban đầu là một phần của chuỗi 5 điệu múa và là phiên bản duy nhất vẫn được biểu diễn cho đến ngày nay. Khi trình diễn điệu múa, các vũ công đội cài nhánh hoa tử đằng trên tóc và sân khấu được trang trí bằng những bông hoa đầy màu sắc.

Hoa Tử Đằng còn được cho là mang lại may mắn cho con người, trong khi đem đến vận xui và làm suy yếu sức mạnh của ma quỷ. Gần đây, trong loạt phim hoạt hình nổi tiếng “Demon Slayer”, hoa Tử Đằng đã được sử dụng để xua đuổi ma quỷ, giống như cách dùng tỏi với ma cà rồng.

Thời gian hoa Tử Đằng nở rộ 

Khi những cánh hoa Anh Đào cuối mùa chỉ còn sót lại thưa thớt trên cành, những chùm hoa nở muộn đâu đó bên đường, thì cũng là lúc nhường chổ cho sắc tím mộng mơ của hoa Tử Đằng. Hoa Tử Đằng nở đẹp nhất vào những tháng khi bắt đầu vào mùa hạ thời gian tuyệt nhất để thưởng hoa ở đây là cuối tháng 4 đến giữa tháng 5. Vào lúc này, những bông hoa Tử Đằng sẽ bung nở đều và đẹp nhất. Du khách đến đây sẽ có cảm giác như đang “bơi” mình giữa một dòng sông đầy sắc tím của hoa Tử Đằng, thỏa thích ghi lại những khoảng khắc đẹp nhất, ý nghĩa nhất của chuyến đi.

Hoa Tử Đằng không chỉ có vẻ ngoài nhẹ nhàng tĩnh lặng như những đám mây bay mà còn có những ý nghĩa đặc biệt đằng sau nó, cho tình yêu vĩnh cửu, cho những gì tốt đẹp nhất trong cuộc sống. Nếu có cơ hội du lịch Nhật Bản, du khách hãy thử một nhìn ngắm vẻ đẹp diệu kỳ của loài hoa Tử Đằng nhé!