Jujitsu – môn võ có đòn thế nguy hiểm bậc nhất của Nhật Bản

Khi nhắc đến các môn võ của Nhật Bản, không thể không nhắc đến môn võ Jujitsu với những chiêu thức nguy hiểm nhất mà các Samurai thời cổ đại được học. Jujitsu cũng là “cha đẻ” của nhiều nhánh võ thuật hiện nay tại Nhật Bản như: Judo, Aikido,… 

Jujitsu (Nhu thuật) là một môn phái võ thuật cổ truyền của Nhật Bản, có nguồn gốc từ giai cấp võ sĩ Samurai xưa để đối đầu với đối thủ. Môn võ này có nguyên lý là sử dụng sức công của chính đối phương để kìm hãm bằng những chiêu thức như: quật ngã, khóa tay, chân đối thủ,… thay vì chống trả trực tiếp.

Nguồn gốc 

Võ Jujitsu được sử dụng rộng rãi bởi các Samurai ở thế kỷ thứ 6. Khi nước Nhật thống nhất vào những năm 1600 sau hàng trăm năm nội chiến kéo dài liên miên, Jujitsu bắt đầu bước vào thời kỳ hưng thịnh bởi các môn võ có sử dụng vũ khí đều bị cấm. Cho đến thế kỷ 19, khi chế độ phong kiến Nhật Bản lụi tàn cũng kéo theo sự suy yếu của Jujitsu bởi tính chất nguy hiểm của nó, nên môn võ này rất hiếm được lưu truyền nguyên bản.

Mặc dù nguồn gốc đích thực của môn Jujistu không rõ ràng, và không có một ngày tháng nào nhất định được chứng minh là ngày đầu tiên xuất hiện của Jujistu, nhưng chắc chắn đó là một môn võ thuần túy Nhật Bản và hoàn toàn không có chuyện xuất phát từ Trung Hoa như một số người đã tưởng. Biết bao nhiêu người, ngay cả một vài người thận trọng, cũng đã cho rằng một nhà sư Trung Hoa, tên là Trần Nguyên Tán, mang môn Kempo, môn “đá và đánh” tới Nhật Bản dạy cho 3 chàng Hiệp sĩ lang thang tên là: Fukuno, Isogai, và Miura. Những người này, sau khi chính mình nghiên cứu kỹ lưỡng, lập ra 3 chi phái Jujitsu độc lập với nhau. Thật ra, cũng có nhà sư Trung Hoa nói trên trốn thoát những hỗn loạn xảy ra vào cuối triều Minh bên Trung Hoa đã đến Nhật Bản khoảng năm 1659 (năm thứ hai đời Manji), năm triều đại này kết thúc. Trần Nguyên Tán nổi tiếng mấy năm ở tỉnh Owari nơi ông thường làm thơ với một nhà thơ người Nhật, rồi qua đời năm 1671 (năm thứ 11 đời Kanbun), cùng trong tỉnh đó. Mộ thạch của ông nằm trong nghĩa địa Kenchuj tại Nagoya. Không có gì chắc chắn là ông biết ít nhiều về môn Kempo và kích thích sự tiến bộ của môn Jujitsu. Lại càng hoàn toàn không thể tin được rằng ông là người đầu tiên đem môn Jujitsu vào Nhật Bản, bởi vì môn Kempo của Trung Hoa, được người ta nói là do ông du nhập, hoàn toàn khác biệt với môn Jujitsu và bởi vì một vài môn giống môn Jujitsu có thể tìm thấy ở Nhật Bản trước thời Trần Nguyên Tán. Hơn nữa, có thể vì nền văn minh Trung Hoa lúc bấy giờ được ưa chuộng như nền văn minh Tây phương ngày nay, cho nên nguồn gốc của môn Jujitsu được gán cho Trung Hoa với mục đích dễ phổ biến trong quần chúng. Ta có thể thấy nhiều trường hợp tương tự trong những môn võ và những sáng tạo khác cũng bị gán cho cái nguồn gốc Trung Hoa, mặc dù chúng hoàn toàn của Nhật Bản trong sự phát sinh cùng phát triển.

Các sách vở có liên quan đến lịch sử môn Jujitsu rất hiếm và không xác thực. Mặc dầu có nhiều bản thảo của các chi phái khác nhau của môn võ, chúng bị các võ sư giấu kín và chỉ cho các môn sinh có trình độ đặc biệt cao xem mà thôi với lời thề sẽ không bao giờ tiết lộ những điều ghi chép trong đó. Những thủ bản ấy không giá trị lắm như người ta thường tưởng, bởi vì chúng thường mâu thuẫn nhau và nhiều khi lố bịch nữa dù rằng khảo cứu chúng kỹ lưỡng đem lại rất nhiều thích thú và làm sáng tỏ phần nào lịch sử môn võ. Hiện giờ, người ta không thể kể hết các chi phái (Ryu) của môn Jujitsu, và chỉ có thể đề cập đến một ít chi phái được coi là siêu việt nhất. Trong số 100 chi phái ra đời, phái cổ nhất là Taken Ouchi Riu, có người nói rằng do Takenou Hisamori, một người ở Sakushu, sáng lập năm 1532 (năm đầu triều đại Tenbun). Mặc dù con số này không đáng tin cậy lắm và mặc dù chi phái này dạy môn Kogusoku, hay là thuật dùng tay bắt lấy địch thủ, có đôi phần khác biệt với môn Jujitsu thuần chất, người ta cũng không thể nghi ngờ về điểm nó được thiết lập một thời gian trước khi Trần Nguyên Tán đến Nhật Bản và nó có thể được xem như chi phái đầu tiên dạy một môn võ tương tự môn Jujitsu.

Tiếp đến là một chi phái gọi là Kito-Ryu, do ông Fukuno Shichiro-Emon, quê quán ở Tamba, sáng lập vào khoảng giữa thế kỷ 17 (Kanyei). Liên quan mật thiết với chi phái này là chi phái Jikishin Ryu, sáng Tổ là ông Terada Kan Emon, quê ở Unshu, người đồng thời với Fukuno. Có nhiều mâu thuẫn về sự liên hệ giữa hai người này. Một vài bản thảo viết rằng Fukuno là sư phụ của Terada, trong khi những tài liệu khác bảo ngược lại. Mặc dù không thể quyết định về điểm mâu thuẫn này, chúng ta cũng có thể quả quyết rằng cả 2 người, Fukuno và Terada, sống vào giữa thế kỷ 17, có liên hệ mật thiết với nhau, và đã lập ra 2 chi phái Jujitsu khác biệt, mấy năm trước thời Trần Nguyên Tán. Có thể họ đã thấy và nghe nhà sư này, và nhờ đó biết ít nhiều về môn Kempo của Trung Hoa. Dù sao đi nữa, 2 phái này vẫn được coi là những chi phái cổ nhất của môn Jujitsu chính thống. Chi phái Kiushin Ryu được thiết lập bởi Inugami Nagakatsu, quê ở Omi. Mặc dù thời gian sáng lập của nó không mấy chắc chắn, nhưng có một vài lý do khiến người ta tin rằng chi phái ấy lại là một nhánh của chi phái Kito Ryu nói trên. Inugami Gunpei, cháu của vị sáng Tổ, công phu trác tuyệt đến nỗi ông thường được xem là vị sáng Tổ đích thực của môn phái này. Chi phái Sekiguchi Ryu, do Sekiguchi Jushin thiết lập, và chi phái Shibukawa Ryu, do Shibukawa Bangoro, là 2 chi phái nổi tiếng khác. 2 chi phái cũng có liên hệ với nhau vì vị sáng Tổ của 2 phái sau thụ giáo người con của vị sáng Tổ hai phái trước. Đời thứ 9 của chi phái này và đời thứ 8 của chi phái kia hiện nay dạy Jujitsu tại Đông Kinh.

Môn võ dùng để phản công, hạ gục đối thủ

Jujitsu là môn võ lợi dụng sức công của đối phương để phản công mà không quan trọng yếu tố đòn đánh của bản thân người học võ mạnh hay nhẹ, đó là lý do môn võ này phù hợp với nhiều đối tượng cả nam và nữ – những người có thể lực yếu. Đây là môn võ mà nữ giới có thể học để phòng vệ cho bản thân thành công trong tình huống nguy hiểm.

Các đòn thế của môn Jujitsu nói chung thường rất hiểm ác

Các đòn thế hiểm của Jujitsu tuy không phải tấn công trực tiếp bằng đấm, đá nhưng lại có những chiêu thức “chí mạng” có thể giết chết địch thủ trong nháy mắc, hoặc làm gãy tay, gãy chân, đui mù, á khẩu, tê liệt tàn phế cả cuộc đời. Một số các đòn của Jujitsu thật ra cũng bắt nguồn từ các môn quyền thuật Trung Hoa, Thiếu Lâm, Võ Đang và Thái Cực Quyền.

Jujitsu gồm những loại đòn ném, vật, khóa chân, khóa tay, khóa cổ, siết họng, các đòn về quan tiết (các khớp xương) và cả điểm huyệt. Tất cả những đòn này đều căn cứ trên 2 nguyên lý là: Nhượng bộ sức mạnh để thắng sức mạnh bằng cách lợi dụng đòn của đối phương và Tạo cho địch cái thế mất thăng bằng để quật ngã địch.\

  • Cầm nã thủ

“Cầm” có nghĩa là “bắt giữ”, “nã” là “bấu – véo”. Đây có thể nói là chiêu thức nổi tiếng tạo nên tên tuổi của Jujitsu bởi những đòn thế khóa đối thủ.

Những chỗ nhược có thể bấm, cấu, véo được là bắp thịt con chuột ở cánh tay, chỗ lắc léo giữa cánh chỏ. Lưng bàn tay cũng có thể nã được một cách hiệu quả. Các võ sĩ muốn sử dụng môn cầm nã phải luyện các ngón tay cho thật sắt thép, bằng phương pháp gọi là phục hổ công: dùng 5 đầu ngón tay và đầu ngón chân chịu đựng toàn thân, nằm úp trên mặt đất, 2 cánh tay co lại, dãn ra theo thế hít đất, ngày nào cũng luyện như thế. Lâu ngày, các đầu ngón tay sẽ có đủ gân lực và cứng cáp để áp dụng môn cầm nã.

  • Đánh vào các quan tiết

Quan tiết là các khớp xương. Những nơi có hai khớp xương nối vào nhau. Cũng như Thái Cực Quyền của Trung Hoa và môn Aikido (Hiệp Khí Đạo) của Nhật bản, môn Jujitsu cũng chú trọng đến các loại đòn này. Trong thân thể con người, những chỗ “yếu” nhất là các ngón tay, cổ, hai bàn chân, các khớp xương cánh chỏ, vai và đầu gối. Đánh vào quan tiết tức là vặn, bẻ những khớp xương yếu nhất trong thân người. Vì vậy, một thiếu nữ yếu đuối cũng có thể chế ngự được một lực sĩ hay một tên lưu manh cường bạo, nếu thiếu nữ biết cách vặn một bàn tay, bẻ một ngón tay chẳng hạn.

Môn Jujitsu nghiên cứu môn đánh vào các quan tiết một cách rất tinh vi. Sau có một võ sĩ vạch hẳn phương pháp vặn bẻ các khớp xương ra làm một môn phái, một kỹ thuật chiến đấu dành riêng cho kẻ yếu đuối học tập để tự vệ chống lại cường lực, gọi là Yamara.

  • Điểm huyệt

Điểm huyệt tức là dùng những món binh khí tự nhiên trong thân người đã được tập luyện cho cứng rắn (đầu ngón tay, ngón chân,…) đánh mạnh, sâu, các điểm nhỏ li ti liên lạc với hệ thống thần kinh toàn thân, gây ra những chấn động nguy hại cho bộ phận trọng yếu nào đó trong tạng phủ.

Môn điểm huyệt thật ra do người Trung Hoa tìm ra trước tiên. Quyển kỳ thư đầu tiên và cổ xưa cách đây hơn 4.000 năm tên là “Hoàng đế nội kinh” đã có vẽ đồ hình và nói về các huyệt đạo trong thân thể con người. Tất cả có 108 huyệt đạo, chia làm 3 loại: tử huyệt, ma huyệt và sanh huyệt. Tử huyệt phân phối nơi các điểm nhược trong thân người. Khi tử huyệt bị các ngón tay qua nhiều công phu tập luyện điểm trúng, con người có thể chết ngay tức khắc hoặc trong một thời gian nào đó.

Người xưa còn tìm biết một huyệt mà điểm vào nạn nhân có thể bị á khẩu vì dương khí từ đốc mạch lên óc bị bế tắc, gọi là á huyệt. Những huyệt đạo quan trọng nhất có thể nguy hại đến tánh mạng con người phần lớn tập trung ở đầu, ngực và xương sống. Tuy nhiên, ngay ở bàn tay và chân cũng có tử huyệt, nghĩa là huyệt có thể làm chết người khi bị điểm trúng, ví dụ các huyệt Dũng Tuyền giữa bàn chân, huyệt Lao Công ở lòng bàn tay.

Ma huyệt là những huyệt khi điểm trúng sẽ làm cho tê bại, hoặc bất tỉnh nhân sự nhưng không chết. Những huyệt này ở nhiều nơi trong thân thể, đặc biệt là ở các đầu xương tay, chân, vai. Nhưng võ sư Jujitsu hoặc những võ sinh cao cấp đều tinh thục những cách cứu người bất tỉnh vì trúng đòn. Các nhà võ thuật xưa hễ có học điểm huyệt, tất có học những phương pháp dùng tay không hoặc dùng thuốc để cứu trị tức khắc.

Hậu thế của Jujitsu

  • Võ Judo

Môn võ Jūdō được sáng lập nên dựa trên nền tảng của môn võ cổ truyền Jujitsu vào năm 1882 bởi Võ sư Kano Jigoro (1860-1938). Trong đó, “Jū” có nghĩa là “khéo léo”, “do” là “đạo”. Đây là môn võ tôn vinh sự khéo léo “lấy nhu thắng cương”, đây là nét tương đồng từ môn võ nguyên bản Jujitsu. Jūjitsu là một môn võ chiến đấu với những đòn thế hiểm học… dễ gây tổn thương cho võ sinh, nên võ sư Kano đã bỏ bớt các yếu tố bạo lực đó và làm cho Judo mang tinh thần thể thao nhiều hơn vì thầy Kano cũng là một giáo viên huấn luyện thể chất.

Môn Jūdō vẫn giữ những nguyên lý không dùng binh khí mà vẫn hạ gục đối thủ bằng các đòn tấn công chủ yếu là quật ngã, khóa tay, chân. Ngoài ra môn võ còn có các đòn chém và đâm dùng bàn tay và bàn chân cũng như vũ khí phòng thủ, tuy nhiên những chiêu thức này không được phép trong các cuộc thi judo hoặc tập luyện. Ứng dụng của môn võ này phù hợp với thế giới hiện đại, chủ yếu dùng vào việc tự vệ bản thân, rèn luyện sức khỏe, độ khéo léo và tinh thần.

  • Aikido

Aikido là một môn võ thuật Nhật Bản hiện đại được phát triển bởi Ueshiba Morihei như một sự tổng hợp các nghiên cứu võ học, triết học và tín ngưỡng tôn giáo của ông. Aikido thường được dịch là “con đường hợp thông (với) năng lượng cuộc sống” hoặc “con đường của tinh thần hài hòa”. Đây là một nhánh của Jujitsu với tên gọi ban đầu là aiki – jujitsu và chính thức tách ra từ năm 1920 do liên quan đến tôn giáo Ōmoto-kyo.

Ứng dụng của môn võ này là để tự vệ nhưng không làm cho người tấn công bị thương. Các kĩ thuật của Aikido dựa trên nhiều chiêu thức nguyên bản của Jujitsu, bao gồm: irimi (nhập thân), chuyển động xoay hướng (tenkan – chuyển hướng đà tấn công của đối phương), các loài động tác ném đối thủ và khóa khớp.

Ngày nay, Aikido được dạy học rộng rãi trên thế giới và đặc biệt được phái nữ yêu thích và lựa chọn theo học. Môn võ này quan tâm đến sự an toàn của người tấn công nên hai học viên có thể hoàn toàn đổi vai cho nhau khi làm người tấn công và người ra đòn đáp trả.

Nhật Bản vốn được biết đến là một quốc gia giàu bản sắc dân tộc và sở hữu một nền văn hóa mang nhiều nét độc đáo riêng biệt. Đặc biệt trong đó, Võ đạo Nhật Bản nói chung và Jujitsu (Nhu thuật) nói riêng vẫn giữ được những đặc trưng và tinh hoa vốn có từ thời xưa, trở thành biểu tượng đại diện cho tinh thần và văn hóa “xứ Phù Tang”. Du lịch Nhật Bản sẽ là cơ hội cho du khách khám phá và trải nghiệm với môn võ thuật tinh hoa này.