Oiran – “Kỹ nữ hạng sang” trong thời kỳ Edo ở Nhật Bản

“Oiran” là từ dùng để gọi những kỹ nữ hạng sang trong thời kỳ Edo (1600-1868) ở Nhật Bản. Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, những câu chuyện hấp dẫn và thú vị về Oiran đã biến họ trở thành một trong những nét văn hóa truyền thống của Nhật Bản cho đến tận ngày nay. 

Vào thời kỳ Edo, Nhật Bản cho phép mở nhà thổ ở những nơi cách xa trung tâm, gọi là “Yukaku” (phố giải trí). Một trong những khu đèn đỏ nổi tiếng nhất ở Nhật Bản thời đó là Yoshiwara gần Nihonbashi đã mở cửa hoạt động từ năm 1617 với mục đích để kiểm soát tình trạng mại dâm ở những khu vực nhất định của thành Edo, nay là Tokyo. Những kỹ nữ hành nghề ở đó được gọi chung là “Yujyo”, và “Oiran” được coi là đẳng cấp cao nhất mà các kỹ nữ đạt đến. Lúc đầu chỉ có kỹ nữ cao cấp ở khu vực Yoshikawa mới được gọi là Oiran, nhưng về sau từ này được sử dụng rộng rãi cho tất cả các kỹ nữ cao cấp ở tất cả các vùng.

Để trở thành một Oiran, các cô gái thường bắt đầu với “Kamuro”, sau đó là “Furisode Shinzo” và cuối cùng trở thành Oiran. Hay nói cách khác, những cô gái trở thành Oiran sẽ được giáo dục từ khi còn là Kamuro. Họ được đào tạo bài bản từ văn học, thơ ca, múa, chơi đàn Shamisen, đàn Koto cho đến thư pháp, trà đạo, hoa đạo, đánh cờ, và thậm chỉ cả nghệ thuật xử thế, cách ăn nói sao cho tao nhã, văn hóa và có học thức. Điều đó có nghĩa là không phải ai cũng có thể trở thành Oiran. Họ phải đáp ứng cả 3 yếu tố: sắc đẹp, tài giỏi và thông minh. Và họ cũng phải đầu tư rất nhiều tiền, thời gian, công sức để được đào tạo và học tập.

Để thể hiện đẳng cấp và sự khác biệt của mình, Oiran luôn mang trên mình bộ trang phục lộng lẫy và phô trương với màu sắc sặc sỡ, tươi sáng. Không chỉ vậy, kiểu tóc của họ cũng vô cùng cầu kỳ. Kiểu tóc của Oiran, được gọi là date hyogo, là kiểu kỳ công nhất từ trước đến nay với rất nhiều cây trâm/lược cài trên đầu. Những cây trâm, cây lược này thường được làm từ mai đồi mồi quý hiếm và rất đắt tiền.

Để tạo được kiểu tóc này, trước hết cần hai miếng ván hình quạt màu đen để cố định hình dạng tóc, 6 chiếc trâm ở phía trước, 6 chiếc trâm hình ở phía sau, 3 chiếc lược gài ở phía trên, 2 chiếc trâm có đính hạt tròn và 2 chiếc trâm hình lá thông ở hai bên, tổng cộng có 20 chiếc trâm/lược. Một sợi chỉ vàng lần lượt được buộc vào nút tóc phía trước và nút tóc phía sau. Thêm nữa, một vật trang trí hình que vuông được gọi là “Kogai” cũng được gắn vào búi tóc.

Mỗi Oiran thường mang một đôi guốc Geta cao khoảng 20cm hoặc hơn, được gọi là “Sanmaiba Geta” khi diễu hành để đến gặp khách. Họ không mang tất mà để lộ chân trần. Cách đi bộ với những chiếc Geta cao này được gọi là “Hachimonji” (nghĩa là “hình số 8”). Kiểu đi đặc biệt này cũng được phân ra làm 2 cách: Uchi-hachimonji (hình số 8 bên trong) và Soto-hachimonji (hình số 8 bên ngoài). Nhiều người cho rằng Soto-hachimonji có hình thức trang nhã hơn nên các Oiran thường đi theo kiểu này trong các cuộc diễu hành. Với cách đi này, Oiran sẽ vòng chân theo chiều từ ngoài vào trong và chuyển động theo hình số 8 với mỗi bước. Các Oiran không cần phải đi nhanh mà chỉ cần đi làm sao để thể hiện được sự giàu có của mình. Để có thể đi lại uyển chuyển được trên đôi guốc cao này đòi hỏi các Oiran phải có sự khéo léo, kiên trì, và một đôi chân khỏe mạnh.

Vì các kỹ nữ đến từ khắp mọi miền ở Nhật Bản nên sẽ có những người nói giọng địa phương. Tại nhà thổ, có một luật ngầm là không được để lộ nơi xuất thân. Ngoài ra, vì giọng địa phương đem lại cảm giác quê mùa, thô kệch nên các Oiran càng phải cố gắng giữ bí mật. Chính vì thế, họ đã phát minh ra ngôn ngữ của riêng mình, được gọi là “Kuruwa Kotoba”. Thậm chí, ngôn ngữ này còn được gọi là “Kakkoi Kotoba” và chỉ người tài sắc vẹn toàn mới sử dụng.

Oiran làm việc tại Yoshiwara Yukaku, nhưng không ngồi trong Harimise. Harimise là một loại nhà thổ thời xưa nơi những kỹ nữ sẽ xếp hàng ngồi sau khung cửa sổ gỗ·có chấn song. Những vị khách sẽ quan sát từ bên ngoài và chọn cô gái mà họ ưng. Nói cách khác, Harimise giống như một chiếc lồng trưng bày những kỹ nữ để khách hàng có thể lựa chọn. Tuy nhiên, Oiran sẽ không ngồi ở đây như các kỹ nữ thông thường. 

Để gặp được Oiran, các vị khách phải sử dụng một quán trà (Chaya) như một địa điểm hẹn gặp. Và không chỉ vậy, họ còn phải chi rất nhiều tiền trước đó để chứng minh rằng họ có đủ tài chính và quyền lực để có được sự phục vụ của Oiran. Sau đó, họ mới có quyền gọi một Oiran.

Khách hàng cũng không được phép liên hệ trực tiếp với Oiran cũng như các kỹ nữ nói chung mà phải liên hệ qua một người trung gian gọi là Yarite. Họ chịu trách nhiệm quản lý, theo dõi và giám sát toàn bộ kỹ nữ trong nhà thổ, đồng thời là trung gian giữa khách hàng, chủ gia đình và kỹ nữ.

Với vai trò là trung gian giữa khách hàng và kỹ nữ, Yarite có nhiệm vụ xếp lịch cho các vị khách đến chơi, thỏa thuận về giá cả và thời gian, đồng thời cũng chuẩn bị đồ ăn và các vật dụng khác. Đây là một vị trí vô cùng quan trọng và có liên quan nhiều đến việc quản lý kinh doanh nên những người chủ nhà thổ phải cân nhắc và lựa chọn những người có mức độ tin cậy cao.

Khi Oiran đến quán trà để gặp khách, cô ấy sẽ mặc một bộ trang phục và kiểu tóc theo quy định rồi đi cùng với Kamuro và Shinzo của mình.

Kamuro thường là các bé gái khoảng 10 tuổi, làm những công việc vặt cho kỹ nữ mình phụ trách. Kamuro sát cánh bên Oiran, hỗ trợ họ mặc quần áo, trang điểm, cũng như giúp họ giữ thăng bằng khi đi trên đôi guốc cao. Khi đủ 12 tuổi, phần lớn Kamuro sẽ thăng tiến thành Shinzo. Có 4 loại Shinzo:

  • Furisode Shinzo là Yujyo thực tập khoảng 15-16 tuổi. Họ không tiếp khách. Furisode Shinzo sẽ trở thành Oiran trong tương lai.
  • Tomesode Shinzo bằng tuổi với Furisode Shinzo, nhưng sẽ không trở thành Oiran trong tương lai. Họ chỉ nhận khách hàng.
  • Taiko Shinzo là Yujyo không có nhiều khách hàng, nhưng rất giỏi trong việc giải trí cho khách hàng bằng tài năng của mình. Họ thể hiện tài năng của mình tại các bữa tiệc.
  • Bando Shinzo là những cô gái không quá hấp dẫn để trở thành Yujyo, hoặc là Yujyo đã quá tuổi để làm việc. Họ thường chăm sóc các Oiran.

Để nhận được sự phục vụ của Oiran, trước đó, khách hàng phải gặp Oiran ít nhất 3 lần. Ở lần gặp đầu tiên, Oiran sẽ ngồi cách xa khách hàng và không ăn, không uống hay nói chuyện với khách. Tại thời điểm này, Oiran sẽ quyết định xem vị khách này có xứng đáng với sự phục vụ của cô không. Oiran tiếp tục không giao tiếp với khách trong buổi gặp thứ hai, nhưng Oiran thu hẹp khoảng cách ngồi với khách. Lần gặp thứ ba, Oiran sẽ phục vụ khách hàng. Tại lần gặp này, khách hàng sẽ trở thành Najimi, nghĩa là một khách hàng quen thuộc. Khách hàng sẽ có một cái khay và đôi đũa có tên của mình trên đó. Khách sẽ phải trả tiền “Najimikin” để trả cho những Oiran đã phục vụ mình.

Như vậy có thể thấy rằng, Oiran có quyền lựa chọn khách hàng chứ không phải ngược lại. Trong thực tế văn hóa Nhật Bản, Oiran thường chỉ phục vụ Samurai (võ sĩ) và họ có quyền lựa chọn khách để phục vụ. Họ sẵn sàng từ chối những vị khách chỉ đòi hỏi về nhu cầu thể xác hoặc không đủ tư cách.

Trong các bữa tiệc, Oiran ngồi trong Kamiza (ghế ngồi trên) – nơi dành cho những người có thứ hạng xã hội cao và khách hàng ngồi ở Shimoza (ghế dưới). Tuy nhiên, sự khác biệt này chỉ được áp dụng ở bên trong nhà thổ.

Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, vào cuối thế kỷ 19, vị thế của Oiran dần bị hạ thấp. Cùng với sự xuất hiện của đạo luật chống hoạt động mại dâm năm 1958 các Oiran dần mất chỗ đứng trong xã hội, thay thế cho họ là các Geisha xinh đẹp và tài năng. Ngày nay, Oiran chỉ phục vụ dưới hình thức đàn hát, trò chuyện nhưng không “bán thân” như trước nữa. Số lượng Oiran ngày nay so với Geisha cũng còn rất ít. Sự tồn tại của họ phần lớn là để bảo tồn di sản văn hóa hơn là vì nghề nghiệp hay lối sống.

Thời đại của các kỹ nữ đã qua, nhưng trong những gì tư liệu lịch sử ghi lại về các cô gái làm nghề “buôn phấn bán hương” này, thời hưng thịnh, đó được coi là một nghề nghiệp bình thường, người làm nghề cũng phải học tập và trau dồi kỹ năng, kiến thức.

Tư tưởng thời đại đó cũng thoáng và cởi mở, các cô gái khi giải nghệ có thể về quê lấy chồng, trở thành người phụ nữ của gia đình. Tuy vậy, không phải cuộc sống của các cô gái làm nghề đặc thù này trải trong nhung lụa, mà có rất nhiều đắng cay, nỗi buồn đằng sau những đêm hoan lạc, nhiều người sau đó phải sống cô đơn và chết trong bệnh tật – cái giá phải trả cho những năm tháng phóng đãng.

Trên đây là những thông tin thú vị về Oiran mà chúng tôi vừa cung cấp cho du khách. Hi vọng du khách sẽ có thêm được sự hiểu biết về một khía cạnh của văn hóa Nhật Bản. Nếu du khách muốn tìm hiểu nhiều hơn thì hãy thực hiện một chuyến du lịch Nhật Bản nhé!