Không thể phủ nhận rằng, Hòa Thân là người thông minh, tài trí, khéo léo hơn người mới có thể leo lên vị trí cao trong triều đình nhà Thanh. Ngoài sự tín nhiệm của Càn Long thì “đệ nhất tham quan” có dễ dàng bành trướng thế lực, tham ô, lộng quyền nhờ có em trai ruột là Hòa Lâm chống lưng cho.

Hòa Thân (1750 – 1799), nguyên tên là Thiện Bảo, người tộc Nữu Hỗ Lộc (Niohuru) thuộc Chính Hồng kỳ Mãn Châu, tên đầy đủ là Nữu Hỗ Lộc Hòa Thân. Xuất thân là một công tử Mãn Châu, gia thế nhà Hòa Thân tuy không hiển hách song cũng là gia tộc quân công.

Năm lên 3 tuổi, mẹ ruột của ông qua đời sau khi sinh hạ em trai. 6 năm sau, Hòa Thân lại phải chịu cảnh mồ côi cha. Thuở nhỏ, do quan hệ bất hòa với mẹ kế nên phải chịu nhiều vất vả.

Theo cuốn Toàn thư lịch sử Trung Quốc, năm 1761, vì học giỏi, anh em Hòa Thân được tuyển chọn vào Hàm An Cung. Đây là trường dành riêng cho con em quan lại. Đặc biệt, phải là con cháu Bát Kỳ mới được vào học. Tuy nhiên, học phí của Hàm An Cung rất cao. Cha của hai anh em là quan thanh liêm nên gia sản không có nhiều, vì thế Hòa Thân đã phải bán đi tài sản cha để lại để lấy tiền đi học. Ngay từ khi đi học, Hòa Thân đã rất chú trọng học các thứ tiếng như Mãn, Hán, Mông Cổ, Tây Tạng, thuộc nằm lòng Tứ thư, Ngũ kinh. Đặc biệt ông ta còn học cách bắt chước kiểu chữ của Càn Long để lấy thiện cảm từ hoàng đế.

Năm 1774, Hòa Thân phải nộp tiền để được nhận làm tam đẳng thị vệ – một chức vị rất nhỏ bé. Nhờ sự khôn khéo của mình, Hòa Thân dễ dàng có được sự tín nhiệm của Càn Long và thành công đạt đến đỉnh cao của quyền lực và tiền bạc. Hoà Thân được phong là Nhất đẳng Trung Tương công, giữ chức Văn Hoa điện Đại học sĩ, Nội các thủ tịch Đại học sĩ, Lĩnh ban quân cơ Đại thần, Lại bộ Thượng thư, Hộ bộ Thượng thư, Hình bộ Thượng thư, Lý phiên viện Thượng thư, Nội vụ phủ Tổng quản, Hàn lâm viện Chưởng viện học sĩ… Đây đều là những chức quan quan trọng của triều đình và một mình Hòa Thân kiêm nhiệm hết. Qua đây, ta có thể thấy được sự ưu ái của Càn Long đối với Hòa Thân.

Quyền lực mà Càn Long trao cho Hòa Thân khiến ông ta tự coi mình hơn cả người kế vị của hoàng đế. Gia Khánh nguyên niên năm 1796, Càn Long tổ chức đại lễ truyền ngôi hoàng vị cho Hoàng thập ngũ tử Gia Thân vương Vĩnh Diễm, còn mình thì làm Thái Thượng hoàng. Tuy không làm Hoàng đế nhưng Càn Long vẫn chưa trao hoàn toàn quyền lực cho Gia Khánh. Những việc quốc gia đại sự như liên quan đến quân đội, hay dùng người trong triều đều phải bẩm tấu lên Thái Thượng hoàng, cũng chính vì thế mà Hòa Thân vẫn còn đầy quyền thế trong triều.

Năm Gia Khánh thứ hai (năm 1797), khi Càn Long thượng triều, có để cho Hòa Thân đứng ở trên phải mình, Gia Khánh đứng ở bên trái mình. Bởi Càn Long nói rất nhỏ, Hòa Thân sẽ truyền đạt lại lời của Càn Long, bởi thế Hòa Thân nói thế nào thì phải là thế ấy.

Trên danh nghĩa, Gia Khánh là hoàng đế, thế nhưng lại chẳng có thực quyền, cũng phải nghe sự sắp xếp của Hoà Thân. Chính vì vậy, Hòa Thân đã làm loạn chốn quan trường. Trong những năm tháng làm quan, Hòa Thân đã vơ vét và thao túng, ăn hối lộ, tham nhũng của cải của nhà nước. Sở Văn lục đời sau viết: “Đời Thanh Cao Tông Càn Long, Hòa Thân làm quan, quyền thế khuynh đảo thiên hạ, kết bè kết đảng, đi lệch chính đạo mà kẻ sĩ trong triều chẳng dám ngăn trở”.

Những hành động này của Hòa Thân đã khiến Gia Khánh vô cùng khó chịu và nảy sinh ý định giết ông ta. Mùng 3 tháng 1 năm Gia Khánh thứ 4, tức ngày 7/2/1799, Thái Thượng hoàng Càn Long băng hà, thọ 88 tuổi, Gia Khánh bắt đầu ra tay với Hòa Thân. Gia Khánh công bố 20 tội lớn của Hòa Thân, ra chỉ dụ kết án Hòa Thân xử lăng trì, tịch thu gia sản. Tuy nhiên sau đó, Gia Khánh lại quyết định miễn cho Hòa Thân khỏi một cái chết đau đớn, thay vào đó bắt ông ta tự vẫn tại phủ. Triều đình cũng tịch thu được tài sản của Hòa Thân, tổng cộng gia sản của Hòa Thân ước tính vào khoảng 1.100 triệu lạng bạc, nhiều lời đồn cho rằng nó còn tương đương số tiền mà quốc khố Nhà Thanh phải mất 15 năm mới thu được.

Trên thực tế, nhiều học giả Trung Quốc lại cho rằng, Hòa Thân không hẳn bởi Càn Long qua đời mà “ngã ngựa”, thực chất, Gia Khánh có thể xử tội ông ta là bởi mất đi “chỗ dựa” này. “Chống lưng” của Hòa Thân chính là em trai ruột – Hòa Lâm.

Hòa Lâm (1753 – 1796) là một tướng lãnh dưới thời vua Càn Long. Ông ta được Hòa Thân chăm lo từ nhỏ nên rất nghe lời anh trai. 

Vào năm 24 tuổi, Hòa Lâm đã được bổ nhiệm làm Bút thiếp thức của Lại bộ, sau đó lại điều sang Công bộ trong cùng 1 năm. Em ruột Hòa Thân thăng tiến không ngừng, lần lượt giữ các chức: Lang trung của Công bộ, Chức tạo Hàng Châu (1786), Hồ Quảng đạo Giám sát Ngự sử (1787), Lại bộ Cấp sự trung (1790), Phó Đô thống Hán quân Chính Lam kỳ, hàm Đô thống, Trú tàng Bạn sự Đại thần, Công bộ Thượng thư, Đô thống Hán quân Tương Bạch kỳ,…

Trong suốt sự nghiệp làm quan của mình, Hòa Lâm nhiều lần lập công lớn và được trọng thưởng. Ông từng tố cáo Hồ Bắc án sát sứ Lý Thiên Bồi lén chở gỗ bằng thuyền chở lương, và bắt được thư nhờ vả mua sắm của Lưỡng Quảng Tổng đốc Phúc Khang An; Cùng Phúc An Khang chống Khuếch Nhĩ Khách xâm lược Tây Tạng; Trấn áp khởi nghĩa người Miêu… Chính vì vậy mà khi Phúc Khang An mất, em ruột Hòa Thân đã thay thế vị trí Đốc biện Quân vụ.

Là tướng lĩnh tài giỏi, nhiều công lao, nắm binh quyền lớn nên vua Càn Long hay Gia Khánh đều rất nể trọng Hòa Lâm. Hòa Thân là anh ruột cũng được hưởng lây, vị trí càng thêm chắc chắn. Sự tồn tại của Hòa Lâm giống như “kim bài miễn tử” thứ hai của Hòa Thân (sau Càn Long). Tuy nhiên, năm 1796, Hòa Lâm trong lúc tiến vây Bình lũng thì bị bệnh nặng, qua đời ngay tại doanh trại.

Sau khi qua đời, ông được tấn tặng Nhất đẳng Tuyên Dũng công, thụy là Trung Tráng, ban lễ Tế táng, đưa bài vị vào Thái Miếu, thờ cúng ở các từ Chiêu trung, Hiền lương. Con trai của ông là Phong Thân Nghi Miên được kế tự công tước.

Tuy nhiên, năm 1799, sau khi Càn Long qua đời thì Gia Khánh đã xuống tay xử tử Hòa Thân, tịch thu gia sản. Hòa Lâm dù đã qua đời cũng bị vạ lây, triều thần cho rằng ông ăn theo Phúc An Khang giành công, Gia Khánh cũng đồng tình nên đã rút bỏ bài vị của Hòa Lâm ở Thái Miếu và hạ xuống tước vị Tam đẳng Khinh xa Đô úy.

Trung Hoa nổi tiếng với chiều dài lịch sử nhiều biến cố cùng những triều đại thay phiên nhau và những câu chuyện thâm cung bí sử ít người biết đến. Chính những câu chuyện về lịch sử lại trở thành “liều thuốc” kích thích bất cứ ai muốn tò mò về lịch sử triều đại của một đất nước đông dân nhất thế giới này. Nếu du khách yêu thích lịch sử Trung Hoa và muốn tự mình khám phá nhiều điều thú vị hơn thì hãy thực hiện ngay một chuyến du lịch Trung Quốc nhé!