Giữa trái tim nước Bỉ, nơi những cánh đồng trải dài xanh mướt và những tòa lâu đài cổ kính trầm mặc kể chuyện thời gian, ẩn mình một viên ngọc quý – thành phố Binche nhỏ bé. Mỗi độ đông tàn, xuân sang, Binche bừng tỉnh giấc, khoác lên mình chiếc áo lễ hội rực rỡ, náo nhiệt, trở thành sân khấu hoành tráng cho Carnaval de Binche, một trong những vũ điệu hóa trang cổ xưa nhất, độc đáo nhất và mê hoặc nhất châu Âu.
Không đơn thuần là một sự kiện văn hóa thường niên, Carnaval de Binche là linh hồn của thành phố, là bản sắc không thể trộn lẫn, là niềm tự hào được UNESCO trân trọng ghi danh vào danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể của nhân loại năm 2003. Danh hiệu cao quý ấy không chỉ là sự công nhận quốc tế mà còn là lời khẳng định đanh thép về giá trị trường tồn, sức sống mãnh liệt của một lễ hội đã trải qua hàng thế kỷ thăng trầm lịch sử. Carnaval de Binche không chỉ là điểm đến hấp dẫn du khách từ khắp mọi phương trời, mà còn là ngọn lửa sưởi ấm trái tim mỗi người dân Binche, là sợi dây gắn kết cộng đồng qua bao thế hệ.
Ngay từ những ngày đầu đông lạnh giá, khi những cơn gió mùa đông bắc còn thổi hun hút qua những con phố vắng, không khí lễ hội đã bắt đầu nhen nhóm, len lỏi, âm ỉ cháy trong từng nếp nhà, con hẻm nhỏ. Hàng ngàn trái tim Binche rộn ràng, náo nức, tất bật chuẩn bị cho ngày hội lớn nhất năm. Tiếng máy may lách cách thâu đêm, tiếng búa gõ đinh tán, tiếng cười nói rộn ràng trong các xưởng may, những bước chân hối hả trên đường phố… tất cả hòa quyện vào nhau, tạo nên một bản giao hưởng lễ hội độc đáo, vang vọng khắp không gian, thấm đẫm vào từng giác quan. Những bộ trang phục hóa trang lộng lẫy, cầu kỳ, độc nhất vô nhị được may đo tỉ mỉ, thủ công hoàn toàn, mỗi đường kim mũi chỉ đều chứa đựng tinh hoa của nghệ thuật truyền thống, tâm huyết của người nghệ nhân và khát vọng sáng tạo vô bờ bến. Những điệu nhảy cổ xưa, uyển chuyển, mạnh mẽ và đầy chất lửa, được các vũ công nghiệp dư luyện tập công phu ngày đêm, như mầm cây ấp ủ dưới lớp tuyết dày, chờ ngày bùng nổ, trỗi dậy, khoe sắc rực rỡ dưới ánh mặt trời mùa xuân.
Và khi ba ngày thiêng liêng trước Lễ Tro (Ash Wednesday) gõ cửa, khi những cánh hoa thủy tiên đầu mùa hé nở báo hiệu xuân về, Carnaval de Binche chính thức khai màn, mở tung cánh cửa bước vào một thế giới diệu kỳ, huyễn hoặc, nơi thời gian như ngừng trôi, không gian biến ảo, mọi quy tắc thông thường đều bị đảo lộn. Lễ hội kéo dài suốt ba ngày, từ Chủ nhật đến Thứ Ba Béo, mỗi ngày là một khúc biến tấu độc đáo, mỗi giờ là một trải nghiệm khó quên, như một lời mời gọi thôi thúc những tâm hồn yêu tự do, đam mê khám phá.
Chủ nhật Béo (Dimanche Gras), ngày mở hội tưng bừng, náo nhiệt, như một bản overture đầy hứng khởi, khuấy động mọi giác quan. Từ sáng sớm, cả thành phố đã bừng tỉnh giấc, rộn ràng trong sắc màu và âm thanh lễ hội. Những đoàn người hóa trang đổ xuống đường, chiếm lĩnh mọi ngả đường, ngõ phố, biến Binche thành một sân khấu khổng lồ, một bức tranh sống động đầy màu sắc. Nhưng linh hồn của ngày Chủ nhật Béo, điểm nhấn không thể bỏ qua, chính là sự xuất hiện đầy bất ngờ và thú vị của “Mam’selles” – những quý ông Binche dũng cảm hóa thân thành những quý cô diễm lệ, kiêu sa và duyên dáng đến lạ thường.
Trong tà váy áo lộng lẫy, tha thướt, mái tóc giả bồng bềnh, kiêu kỳ, gương mặt trang điểm tỉ mỉ, ấn tượng, cùng phong thái hài hước, duyên dáng, điệu đà đến khó cưỡng, “Mam’selles” mang đến những tràng cười sảng khoái, giải tỏa mọi căng thẳng, xua tan mọi muộn phiền, làm tan chảy mọi ranh giới, xóa nhòa mọi khoảng cách. Đây không chỉ là sân chơi của sự sáng tạo, bữa tiệc của màu sắc, là nơi phái mạnh tự do thể hiện khía cạnh nữ tính ẩn sâu trong tâm hồn, mà còn là tấm gương phản chiếu tinh thần lạc quan, yêu đời, hóm hỉnh, dí dỏm vốn là bản sắc quý giá của cộng đồng Binche. Khắp mọi nơi, từ quảng trường trung tâm đến những con phố nhỏ, gia đình, bạn bè, du khách tứ phương cùng hòa mình vào dòng chảy lễ hội, say sưa trong men say của âm nhạc, vũ điệu, sắc màu và tiếng cười giòn tan, vô tư, lạc quan.
Thứ Ba Béo (Mardi Gras), đỉnh cao, trái tim của Carnaval de Binche, ngày tinh hoa của những giá trị truyền thống, linh thiêng. Đây là thời khắc huyền thoại được hiện thực hóa, khi những người Gilles – biểu tượng vĩnh cửu của Binche – bước ra ánh sáng, trở thành linh hồn, cốt lõi, tinh túy của vũ điệu hóa trang độc nhất vô nhị, không thể trộn lẫn.
Khoác lên mình bộ trang phục linh thiêng, công phu, tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ nhất – áo nhung đỏ, vàng và đen rực rỡ, lấp lánh, mũ lông đà điểu trắng muốt kiêu hãnh, vương giả, mặt nạ sáp ong bí ẩn, trang nghiêm và đôi guốc gỗ vang vọng, khua vang trên đường phố – các Gilles như những chiến binh thời gian, hiên ngang diễu hành, oai vệ bước đi giữa vòng vây của đám đông hâm mộ. Trên tay họ là những chiếc giỏ mây tre đan trĩu nặng cam vàng, món quà vô giá mà người Gilles trân trọng trao tặng cho đám đông hân hoan.
Nghi lễ ném cam không chỉ đơn thuần là một hành động vui chơi, giải trí, mà còn là biểu tượng của sự tôn trọng, lòng hào phóng vô bờ bến, niềm tin sâu sắc vào may mắn, phồn vinh và thịnh vượng. Những quả cam vàng óng, căng tròn, mọng nước, bay lượn tự do giữa không trung, như những tia nắng ban mai, xua tan bóng tối, mang theo hơi ấm mùa xuân, gieo rắc hy vọng an lành và ấm no cho năm mới. Trong khoảnh khắc thiêng liêng ấy, ranh giới giữa người cho và người nhận như tan biến, hòa quyện vào nhau, chỉ còn lại sự kết nối mật thiết, chia sẻ tình yêu thương và niềm vui chung lan tỏa mạnh mẽ. Đó là một nghi thức mang tính xã hội cao cả, khơi gợi sự gắn bó giữa cộng đồng bản địa và du khách muôn phương, đồng thời gìn giữ vẹn nguyên những giá trị văn hóa lâu đời, bất biến của vùng đất Binche yêu dấu.
Âm nhạc, dòng chảy máu huyết của Carnaval de Binche, sợi chỉ đỏ vô hình kết nối mọi trái tim, là linh hồn, là xúc tác thần kỳ khơi dậy mọi cung bậc cảm xúc, thăng hoa mọi giác quan. Những giai điệu truyền thống, hào hùng, da diết, lôi cuốn, gây nghiện vang lên từ tiếng đàn viola trầm bổng, du dương, tiếng trống da trâu dồn dập, mạnh mẽ, tiếng kèn đồng vang vọng, hào sảng và tiếng clarinet réo rắt, tinh nghịch, tạo nên một không gian âm nhạc đa sắc màu, thăng hoa, huyền ảo, cuốn hút mọi giác quan, chạm đến những ngóc ngách sâu thẳm nhất của tâm hồn.
Theo nhịp điệu sôi động, cuồng nhiệt ấy, những điệu nhảy truyền thống, đặc biệt là điệu nhảy Gille – tinh hoa của Carnaval – mạnh mẽ, dứt khoát, uyển chuyển, mê say được trình diễn bởi cả người dân địa phương chân chất, nhiệt tình và du khách tò mò, hào hứng. Từng bước chân nhịp nhàng, điêu luyện, từng động tác khỏe khoắn, dứt khoát như hòa quyện vào dòng chảy âm nhạc, tạo nên một vũ điệu tập thể mạnh mẽ, cuồng nhiệt, lan tỏa năng lượng tích cực, khơi gợi niềm hứng khởi tột đỉnh, khiến ai nấy đều muốn nhún nhảy, hòa mình, bùng cháy cùng không khí lễ hội tưng bừng, náo nhiệt.
Anh Charly Coppin, một người dân Binche chính hiệu, với nụ cười rạng rỡ như ánh mặt trời mùa xuân, hạnh phúc chia sẻ: “Carnaval de Binche không chỉ là một sự kiện, mà là một phần không thể tách rời trong cuộc sống, tâm hồn của mỗi người dân nơi đây. Từ khi còn bé xíu, tôi đã lớn lên cùng lễ hội, thấm nhuần những giá trị truyền thống tốt đẹp, và đến nay, đã gần 40 năm trôi qua, ngọn lửa đam mê Carnaval trong tôi vẫn cháy bỏng, rực cháy, chưa bao giờ tắt lịm.” Trong ánh mắt anh ánh lên niềm tự hào, háo hức khôn tả, như thể Carnaval đã ăn sâu vào máu thịt, trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống.
Bà Patricia Hennebert, một du khách đến từ thành phố khác, dù không phải là người Binche, nhưng trái tim bà luôn hướng về Carnaval mỗi độ xuân về. Bà say mê tâm sự: “Tôi yêu tha thiết cái cảm giác được chiêm ngưỡng những đoàn diễu hành lộng lẫy, hoành tráng, được hòa mình vào những điệu nhảy dân gian say đắm, cuồng nhiệt và đón nhận những trái cam may mắn từ tay những người Gilles hào hiệp. Đó là những khoảnh khắc vô giá, thiêng liêng, tuyệt vời mà tôi luôn trân trọng, giữ gìn trong ký ức.”
Cậu bé 9 tuổi Téotim Vaneberg-Dresse, trong bộ trang phục hóa trang ngộ nghĩnh, đáng yêu, nụ cười tươi rói rạng rỡ như thiên thần, ánh mắt lấp lánh niềm vui, hồn nhiên chia sẻ: “Điều mà cháu thích nhất, mong chờ nhất mỗi mùa Carnaval là được chạy theo các chú Gilles, vươn tay đón bắt những quả cam vàng óng mà các chú hào phóng ném cho mọi người!” Câu nói ngây thơ, trong trẻo của cậu bé như tiếng chuông ngân vang, đánh thức những cảm xúc tinh khôi, thuần khiết nhất trong trái tim mỗi người, nhắc nhở về giá trị vĩnh cửu của niềm vui, sự sẻ chia và tình người.
Phó Thị trưởng thành phố Binche, bà Larissa Davoine, rạng rỡ trong bộ trang phục lộng lẫy, kiêu sa, không giấu được niềm vui hân hoan khi lễ hội năm nay diễn ra trong tiết trời nắng ấm dịu dàng, thuận lợi, mang lại sự phấn khởi tột độ cho mọi người. Bà tự hào nhấn mạnh: “Chúng tôi luôn dốc hết sức mình, chuẩn bị kỹ lưỡng từng chi tiết, từ những bộ trang phục cầu kỳ đến chương trình hoành tráng, để du khách và người dân được tận hưởng trọn vẹn, đắm chìm trong bầu không khí lễ hội tuyệt vời nhất, khó quên nhất trong cuộc đời.” Năm nay, hơn 20 tấn cam máu, đặc sản trứ danh của vùng, đã được huy động, chuẩn bị, sẵn sàng trao gửi niềm vui, chia sẻ may mắn, lan tỏa hạnh phúc đến mọi người trong năm mới.
Carnaval de Binche vượt xa giới hạn của khái niệm một lễ hội hóa trang thông thường. Đây là biểu tượng tuyệt đẹp của niềm tự hào sâu sắc, sức mạnh gắn kết cộng đồng vững bền của người dân Binche. Họ cùng nhau chuẩn bị, cùng nhau tham gia, cùng nhau tận hưởng những khoảnh khắc vui vẻ, đáng nhớ, thiêng liêng và vô giá. Đây cũng là cơ hội vàng để họ gìn giữ, tôn vinh, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống quý báu, ngàn đời của quê hương, xứ sở, qua đó tạo ra một không gian văn hóa đậm đà bản sắc, độc đáo và tinh tế, nơi mà mọi người không phân biệt tuổi tác, giới tính, quốc tịch đều có thể cùng nhau hòa nhập, đồng điệu, cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp tuyệt vời của lễ hội có một không hai này.
Carnaval de Binche, với lịch sử hàng trăm năm, bề dày văn hóa ấn tượng và những đặc trưng độc đáo, khác biệt, vẫn luôn xứng đáng là một trong những sự kiện văn hóa lớn nhất, quan trọng nhất của nước Bỉ xinh đẹp, hiền hòa. Năm nay, hơn 150.000 du khách khắp nơi và người dân địa phương đã hội tụ về Binche, hòa chung nhịp đập, tạo nên một bản hòa ca vĩ đại của niềm vui, sự hứng khởi và đam mê, tiếp tục khẳng định sức sống mãnh liệt, giá trị bền vững của một di sản văn hóa phi vật thể vô giá, niềm tự hào vĩnh cửu của người dân Binche và cả đất nước Bỉ hoa lệ.
