Đến với Nhật Bản, xứ sở Phù Tang đầy mê hoặc, du khách không chỉ choáng ngợp trước cảnh sắc thiên nhiên tuyệt mỹ, công nghệ hiện đại tiên tiến, mà còn bị cuốn hút bởi nền văn hóa độc đáo, tinh tế đến từng chi tiết. Bên cạnh những quy tắc ứng xử hữu hình, dễ thấy, Nhật Bản còn ẩn chứa một hệ thống “luật ngầm” bất thành văn, chi phối đời sống xã hội và chi phối cả trải nghiệm của mỗi vị khách phương xa. Từ cử chỉ cúi chào trang trọng thay cho những cái ôm thân mật, đến sự tĩnh lặng tuyệt đối trên những chuyến tàu điện đông đúc, những quy tắc này là sợi chỉ vô hình dệt nên tấm thảm văn hóa đa sắc màu của xứ sở hoa anh đào.

“Người Nhật mang trong mình niềm kiêu hãnh sâu sắc về văn hóa và sự tuân thủ các quy tắc là điều vô cùng quan trọng đối với họ,” Takao Nishina, một blogger du lịch am hiểu sâu sắc về Nhật Bản và là người con ưu tú của Tokyo, chia sẻ. Để giúp du khách có một hành trình khám phá Nhật Bản trọn vẹn, hòa mình vào nhịp sống địa phương và tránh những tình huống “khó xử” do vô tình vi phạm các quy tắc ngầm, Takao đã hé lộ những “bí mật” ứng xử tinh tế mà bất kỳ ai đặt chân đến Nhật Bản cũng nên nằm lòng.

1. Im lặng là vàng

Trong nhịp sống hiện đại hối hả, đặc biệt sau những biến động do đại dịch Covid-19 gây ra, hệ thống giao thông công cộng tại Nhật Bản, đặc biệt là tàu hỏa và tàu điện ngầm, càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Khi taxi trở nên khan hiếm và đắt đỏ, phần lớn người dân Nhật Bản đã chọn phương tiện công cộng là người bạn đồng hành trên mọi nẻo đường. Những chuyến tàu hối hả giờ cao điểm có thể chật kín người, nhưng điều kỳ diệu là không gian bên trong luôn tràn ngập sự tĩnh lặng đáng ngạc nhiên.

“Một trong những lỗi phổ biến nhất mà du khách thường mắc phải chính là vô tình phá vỡ sự tĩnh lặng trên tàu,” Takao chia sẻ. Anh giải thích rằng trong văn hóa Nhật Bản, sự yên tĩnh trên tàu công cộng đã trở thành một quy tắc bất thành văn, một bản giao hưởng thầm lặng mà mọi người đều đồng lòng tuân thủ. Việc giữ gìn không gian yên tĩnh, hạn chế tối đa mọi âm thanh phát ra, được xem là biểu hiện của sự tôn trọng không gian chung và những người xung quanh. Du khách đến Nhật Bản cần đặc biệt lưu ý điều này: hạn chế nói chuyện lớn tiếng, tuyệt đối không nghe điện thoại trên tàu, vì những hành vi này có thể bị xem là thiếu lịch sự, thậm chí gây khó chịu cho những hành khách khác. Trong một số trường hợp, du khách có thể sẽ nhận được những ánh mắt không hài lòng, hoặc thậm chí bị người dân địa phương nhẹ nhàng nhắc nhở về việc giữ im lặng trên tàu.

2. “Làn đường vô hình” trên thang cuốn: Đi bên trái ở Tokyo, bên phải ở Osaka

Quy tắc ngầm không chỉ tồn tại trong không gian tĩnh lặng của tàu điện, mà còn thể hiện trong cách di chuyển hàng ngày của người Nhật. Tại nhiều thành phố lớn trên thế giới, như London, người dân có thói quen đứng về phía bên phải khi sử dụng thang cuốn, nhường lối đi bên trái cho những người vội vã. Tuy nhiên, tại Tokyo, quy tắc này lại hoàn toàn ngược lại: đứng bên trái mới là “chuẩn mực”, đứng bên phải có thể bị xem là “lạc quẻ”.

Takao giải thích rằng các nhà ga ở Tokyo luôn tấp nập người qua lại, và việc đứng đúng làn đường trên thang cuốn là một phần quan trọng để đảm bảo dòng người di chuyển thông suốt. Anh thường xuyên chứng kiến cảnh du khách vô tình đứng bên phải thang cuốn, vô tình tạo thành “chướng ngại vật” cản trở dòng người đang vội vã di chuyển. Tuy nhiên, sự khác biệt văn hóa không chỉ dừng lại ở Tokyo. Tại Osaka, thành phố lớn thứ hai của Nhật Bản, người dân lại có thói quen đứng bên phải thang cuốn, tương tự như ở nhiều quốc gia phương Tây. “Dù bạn có vô tình ‘đi sai làn’ ở Tokyo hay Osaka, cũng đừng quá lo lắng, người Nhật vốn nổi tiếng lịch sự và hiếm khi lên tiếng nhắc nhở trực tiếp,” Takao trấn an du khách. Tuy nhiên, việc tìm hiểu và tuân thủ quy tắc ngầm này vẫn là một cách tinh tế để thể hiện sự hòa nhập và tôn trọng văn hóa địa phương.

3. “Ánh đèn xanh” vô điều kiện

Trong mắt người Nhật Bản, việc tuân thủ luật lệ giao thông, dù là nhỏ nhất, không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là thước đo của văn minh và ý thức cộng đồng. Đi bộ không đúng luật, đặc biệt là hành vi vượt đèn đỏ, là một trong những điều bị người dân Nhật Bản đánh giá rất khắt khe. Nếu du khách vô tình hoặc cố ý băng qua đường khi đèn tín hiệu giao thông chuyển sang màu đỏ, chắc chắn sẽ nhận được những ánh mắt trách móc, thậm chí là sự неодобрение выражающееся в тихом неодобрении от những người xung quanh.

Takao chia sẻ rằng người Nhật Bản luôn kiên nhẫn chờ đợi cho đến khi đèn tín hiệu chuyển sang màu xanh lá cây, ngay cả khi đường phố hoàn toàn vắng bóng xe cộ. Nguyên tắc này được tuân thủ một cách tuyệt đối, như một lẽ đương nhiên, thể hiện ý thức tự giác cao độ và sự tôn trọng luật pháp của người dân Nhật Bản. Đối với du khách, việc hòa mình vào dòng người kiên nhẫn chờ đèn xanh không chỉ là tuân thủ luật lệ, mà còn là trải nghiệm văn hóa độc đáo, cảm nhận tinh thần kỷ luật và ý thức cộng đồng sâu sắc của người Nhật.

4. Không tip 

Trong văn hóa phương Tây, việc boa (tip) cho nhân viên phục vụ nhà hàng, khách sạn, hướng dẫn viên du lịch… đã trở thành một thông lệ quen thuộc, thậm chí được xem là phép lịch sự tối thiểu. Tuy nhiên, tại Nhật Bản, việc boa tiền tip lại là một điều hoàn toàn xa lạ, thậm chí có thể gây ra những tình huống “dở khóc dở cười”. Takao Nishina khuyên du khách nên “cất tiền tip vào túi” khi đến Nhật Bản, bởi vì “văn hóa tip không hề phổ biến tại đây”.

Khi du khách cố gắng boa tiền tip cho nhân viên phục vụ, nhiều người Nhật Bản có thể cảm thấy bối rối, ngạc nhiên, thậm chí là khó xử, bởi họ cho rằng việc nhận thêm tiền tip cho công việc đã được trả lương là điều không cần thiết, hoặc thậm chí là một sự xúc phạm đến lòng tự trọng nghề nghiệp. “Trong một số trường hợp hiếm hoi, bạn vẫn có thể tip tiền, nhưng hãy cân nhắc thật kỹ và quan sát thái độ của người đối diện,” Takao lưu ý. Thay vì cố gắng tip tiền, du khách có thể bày tỏ sự hài lòng và lòng biết ơn bằng những lời cảm ơn chân thành, một nụ cười thân thiện, hoặc đơn giản là thể hiện sự tôn trọng đối với dịch vụ chu đáo mà bạn nhận được. Ở Nhật Bản, chất lượng dịch vụ hoàn hảo đã được xem là một phần tất yếu, và sự hài lòng của khách hàng chính là phần thưởng lớn nhất đối với những người làm dịch vụ.

5. Không xả rác 

Giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác bừa bãi là một trong những nét đẹp văn hóa nổi bật của người Nhật Bản, và cũng là một trong những quy tắc ngầm quan trọng mà du khách cần tuân thủ tuyệt đối. Takao nhấn mạnh rằng việc xả rác trên đường phố là điều “tuyệt đối không thể chấp nhận được” khi đến Nhật Bản. Thậm chí, ngay cả khi bạn không tìm thấy thùng rác công cộng ở gần, việc xả rác bừa bãi vẫn bị xem là hành vi thiếu văn minh, không tôn trọng môi trường và cộng đồng.

Trong trường hợp không tìm thấy thùng rác công cộng, Takao khuyên du khách nên chủ động mang theo rác thải của mình, như chai nhựa, vỏ hộp đồ ăn, cho đến khi tìm được nơi có thùng rác thích hợp, hoặc mang về khách sạn để xử lý. Ý thức tự giác giữ gìn vệ sinh môi trường, không xả rác bừa bãi đã trở thành một phần “máu thịt” trong nếp sống của người Nhật Bản, và du khách cũng nên học tập và làm theo để góp phần bảo vệ vẻ đẹp của đất nước mặt trời mọc.

6. Cúi chào thay ôm hôn

Trong văn hóa phương Tây, những cử chỉ chào hỏi thân mật như bắt tay, ôm, hôn má đã trở nên phổ biến và tự nhiên. Tuy nhiên, trong văn hóa Nhật Bản, việc tiếp xúc cơ thể trực tiếp, như ôm hôn, lại có xu hướng được tránh né. Thay vào đó, người Nhật Bản thể hiện sự tôn trọng và thân thiện thông qua nghi thức cúi chào trang trọng. “Chúng tôi cúi chào rất nhiều,” Takao chia sẻ, “Bạn sẽ thấy người Nhật cúi chào nhau liên tục khi gặp gỡ, khi tạm biệt, thậm chí trong cả những tình huống giao tiếp hàng ngày.” Anh cũng chia sẻ một kỷ niệm thú vị về sự khác biệt văn hóa trong giao tiếp: “Tôi đã từng rất ngạc nhiên khi được một người bạn đến từ Italy chào đón bằng một cái ôm và nụ hôn, một cử chỉ rất tự nhiên ở phương Tây nhưng lại khá xa lạ trong văn hóa Nhật Bản.”