Ẩn mình giữa vùng đất Oita, Hayasuhime Jinja gây ấn tượng bởi hình ảnh những chú bạch tuộc xuất hiện trong không gian thờ tự, gắn với câu chuyện dân gian và tín ngưỡng đặc biệt của người dân địa phương. Ghé thăm ngôi đền độc đáo này, du khách không chỉ khám phá một điểm đến khác lạ mà còn có dịp tìm hiểu nét văn hóa biển đầy thú vị của Nhật Bản.

Nằm ở Saganoseki, khu vực ven biển phía nam thành phố Oita, tỉnh Oita, Đền Hayasuhime (早吸日女神社 – Hayasuhime Jinja) là một trong những ngôi đền đặc biệt nhất ở Kyushu khi hình tượng bạch tuộc xuất hiện xuyên suốt không gian tín ngưỡng. Saganoseki nằm bên eo biển Bungo, vùng biển có dòng chảy mạnh và từ lâu gắn bó mật thiết với đời sống của những cộng đồng làm nghề đánh bắt, hàng hải. Chính trong bối cảnh ấy, Hayasuhime Jinja được người dân địa phương tôn kính như một vị thần bảo hộ biển cả, cầu mong bình an khi ra khơi, đồng thời mang ý nghĩa trừ tai ách và cầu may. Người dân quen gọi nơi đây là “Seki no Gongen-sama”, một cách gọi thể hiện sự gần gũi và lòng tôn kính dành cho vị thần của vùng đất ven biển này.

Không giống nhiều ngôi đền Nhật Bản thường được nhận diện bởi cổng Torii, rừng cây hay những biểu tượng thần đạo quen thuộc, Hayasuhime gây chú ý ngay từ câu chuyện truyền thuyết gắn với một con bạch tuộc khổng lồ dưới đáy biển. Hình tượng này không phải một chi tiết trang trí ngẫu nhiên mà trở thành phần cốt lõi trong ký ức văn hóa của Saganoseki. Trên hành trình khám phá ngôi đền, du khách có thể bắt gặp những hình ảnh bạch tuộc được đặt ở nhiều vị trí trong khuôn viên, từ các vật trang trí trên lối đi cho đến những hình ảnh liên quan đến nghi thức cầu nguyện. Tất cả tạo nên một bầu không khí vừa linh thiêng, vừa gần gũi và rất khác biệt so với hình dung thông thường về một ngôi đền Nhật Bản.

Truyền thuyết về thanh thần kiếm được bạch tuộc bảo vệ

Theo truyền thuyết về nguồn gốc Hayasuhime Jinja, câu chuyện bắt đầu từ thời kỳ huyền thoại của Nhật Bản, vào khoảng năm 667 TCN, khi Thiên hoàng Jimmu được truyền thuyết kể là đang tiến hành cuộc Đông chinh. Khi đoàn thuyền đi qua vùng Hayasui no Seto, tên cổ gắn với khu vực eo biển Bungo, hành trình được cho là gặp trở ngại bởi vùng nước dữ dội. Dưới đáy biển khi ấy có một con bạch tuộc khổng lồ bảo vệ một thanh thần kiếm. Hai nữ thợ lặn địa phương là Isago và Masago đã lặn xuống biển, lấy thanh kiếm và dâng lên Thiên hoàng Jimmu. Thanh kiếm sau đó được tôn làm thần thể của ngôi đền. Đây là truyền thuyết được lưu truyền về nguồn gốc Hayasuhime Jinja và cũng là lý do bạch tuộc trở thành biểu tượng đặc biệt của nơi đây.

Câu chuyện này đồng thời phản ánh mối quan hệ lâu đời giữa Saganoseki với biển cả. Trong truyền thống địa phương, những người thợ lặn và cộng đồng cư dân biển giữ vai trò quan trọng trong đời sống của vùng đất. Vì thế, hình tượng hai nữ thợ lặn không chỉ xuất hiện như những nhân vật trong một câu chuyện thần thoại mà còn gợi nhắc đến văn hóa biển đã tồn tại từ rất lâu ở khu vực này. Một số tư liệu lịch sử địa phương còn lưu truyền những dị bản khác nhau về thời điểm và hoàn cảnh hình thành ngôi đền, trong đó có truyền thuyết gắn với năm 667 TCN và một truyền thống khác đề cập đến năm 701. Do đó, mốc 667 TCN nên được hiểu là niên đại theo truyền thuyết về nguồn gốc, thay vì một niên đại lịch sử đã được xác minh theo tiêu chuẩn hiện đại.

Điều thú vị nhất nằm ở hình ảnh con bạch tuộc. Trong câu chuyện dân gian, nó không phải sinh vật đáng sợ mà là linh vật canh giữ thanh thần kiếm dưới đáy biển. Vì vậy, thay vì bị xem như một loài vật thông thường, bạch tuộc được cộng đồng địa phương dành cho sự tôn kính đặc biệt. Theo thời gian, hình tượng ấy trở thành dấu ấn nhận diện của Hayasuhime Jinja và được gìn giữ trong các nghi lễ, vật phẩm cũng như không gian thờ tự của ngôi đền.

Ngôi đền cổ gắn với lịch sử lâu đời của Saganoseki

Hayasuhime Jinja không chỉ nổi bật bởi truyền thuyết bạch tuộc mà còn có vị trí quan trọng trong lịch sử tín ngưỡng của vùng Bungo. Ngôi đền từng được biết đến với nhiều tên gọi như: “Seki no Miya”, “Seki Gongen” hay “Seki Rokushō Gongen”, và về sau được xếp vào hệ thống các đền được ghi nhận trong Engishiki Jinmyōchō thời Heian. Trong thời Sengoku, ngôi đền nhận được sự tín ngưỡng của gia tộc Ōtomo; tư liệu của thành phố Oita ghi nhận Ōtomo Yoshimune từng ghé đền cầu nguyện trong chuyến đi bằng đường biển tới Kyoto. Điều này cho thấy vai trò của Hayasuhime không chỉ giới hạn trong cộng đồng ngư dân mà còn gắn với những người phải di chuyển trên biển.

Trải qua những biến động lịch sử, phần lớn kiến trúc mà du khách nhìn thấy ngày nay mang dấu ấn rõ nét của thời Edo. Đặc biệt, tổng môn của đền được xây dựng vào năm Genroku 10, tức năm 1697, dưới sự bảo trợ của Hosokawa Tsunatoshi, lãnh chúa phiên Higo. Đây là một bát cước môn với mặt tiền ba gian, hai gian ở hai bên và mái dốc lợp ngói, được thành phố Oita đánh giá là một công trình có hình thức đặc biệt trong số các cổng tám chân còn lại ở tỉnh.

Một công trình đáng chú ý khác là chính điện, được tái thiết vào năm 1763, dưới thời Hosokawa Shigekata. Công trình mang phong cách Sangensha Nagare-zukuri, một dạng kiến trúc đền Thần đạo với mái hiên phía trước kéo dài mềm mại, và sử dụng mái lợp vỏ cây hinoki. Chính điện có mặt tiền ba gian, chiều sâu hai gian và được sơn chủ đạo với các sắc trắng và đỏ. Đáng chú ý, dù có niên đại từ thế kỷ XVIII, chính điện không quá cầu kỳ về chạm khắc mà thiên về sự cân đối, trang nhã và kỹ thuật xây dựng cẩn trọng. Công trình hiện được tỉnh Oita công nhận là tài sản văn hóa hữu hình cấp tỉnh.

Trong khi đó, điện cầu nguyện lại mang diện mạo khác hẳn. Đây là một công trình lớn, có quy mô tương đương khoảng 50 chiếu Tatami, với mái Irimoya lợp ngói và phần mái hiên kara-hafu ở phía trước. Các chi tiết trang trí trên mái đặc biệt phong phú, với hình rồng, sóng nước, sư tử, hổ và nhiều mô-típ truyền thống. Chính những hình ảnh liên quan đến biển như rồng, sóng nước và Long cung khiến không gian Hayasuhime càng thể hiện rõ mối liên hệ giữa kiến trúc đền và văn hóa biển Saganoseki.

Khuôn viên rộng hơn 7 hecta và không gian đậm chất biển

Một điểm đáng chú ý khác là quy mô khuôn viên. Theo tư liệu về nguồn gốc của đền, diện tích khuôn viên được ghi nhận khoảng 21.196 tsubo, tương đương khoảng 70.069m², tức hơn 7 hecta. Đây là một diện tích khá rộng, cho phép Hayasuhime duy trì không gian cây xanh, các công trình phụ trợ, đền nhỏ và những khu vực thờ tự nằm xen kẽ trong một tổng thể tương đối thoáng đãng.

Bước qua cổng đền, du khách sẽ cảm nhận được sự chuyển đổi rõ rệt từ không gian đô thị của thị trấn cảng sang một thế giới yên tĩnh và cổ kính hơn. Những cây xanh lâu năm, mái ngói, cột gỗ, màu đỏ son và trắng của kiến trúc Thần đạo tạo nên khung cảnh trang nghiêm, trong khi các chi tiết chạm khắc lại liên tục gợi nhắc đến biển cả. Trên mái và các bộ phận kiến trúc có thể bắt gặp hình ảnh rồng, sóng nước, Long cung hay nhân vật Urashima Taro – những mô-típ quen thuộc trong văn hóa và truyền thuyết Nhật Bản nhưng khi xuất hiện tại Hayasuhime lại càng có ý nghĩa bởi ngôi đền vốn gắn với một câu chuyện xảy ra dưới đáy biển.

Không gian ấy khiến Hayasuhime Jinja trở thành một nơi khá đặc biệt để tìm hiểu cách thiên nhiên, biển cả, truyền thuyết và tín ngưỡng hòa vào nhau. Nếu nhiều ngôi đền Nhật Bản gắn với núi rừng, mùa màng hay những vị thần địa phương, Hayasuhime lại mang đậm dấu ấn của đại dương. Chính biển Bungo, những dòng hải lưu mạnh, nghề đánh bắt và câu chuyện về những người thợ lặn đã tạo nên bản sắc riêng cho ngôi đền.

Tako-dachi Kigan – cầu nguyện bằng cách kiêng ăn bạch tuộc

Điểm độc đáo nhất của Hayasuhime Jinja có lẽ là nghi thức Tako-dachi Kigan, có thể hiểu là “cầu nguyện bằng cách kiêng bạch tuộc”. Đây là một tập tục rất hiếm gặp trong đời sống tín ngưỡng Nhật Bản hiện nay. Người cầu nguyện viết điều ước lên hình bạch tuộc rồi dâng lên đền, đồng thời cam kết không ăn bạch tuộc trong một khoảng thời gian cho đến khi lời nguyện được hoàn thành. Nghi thức được cho là bắt nguồn trực tiếp từ truyền thuyết về con bạch tuộc đã bảo vệ thanh thần kiếm dưới đáy biển.

Những hình bạch tuộc được dâng lên không chỉ đơn thuần là vật phẩm cầu may mà còn tạo thành một phần rất đặc trưng của không gian đền. Người hành hương gửi gắm vào đó những mong muốn rất đời thường như sức khỏe, công việc, học hành, gia đình, bình an hay những dự định cá nhân. Hình ảnh những lời nguyện được đặt trong không gian cổ kính khiến du khách có cảm giác như đang nhìn thấy một cuộc đối thoại âm thầm giữa con người với vị thần biển và linh vật đã xuất hiện trong truyền thuyết của vùng đất này từ hàng nghìn năm.

Đặc biệt, truyền thống kiêng bạch tuộc không chỉ tồn tại trong nghi thức của người dân mà còn gắn với gia đình tư tế của đền. Các tư liệu về phong tục địa phương ghi nhận gia đình phụ trách việc tế tự tại Hayasuhime Jinja từ lâu duy trì việc không ăn bạch tuộc, thể hiện sự tôn kính đối với linh vật đã bảo vệ thần kiếm. Chính chi tiết này khiến câu chuyện về bạch tuộc ở Hayasuhime Jinja trở nên sống động hơn rất nhiều: từ một nhân vật trong truyền thuyết, bạch tuộc đã trở thành một phần của đời sống tín ngưỡng thực tế.

Bạch tuộc hiện diện khắp không gian đền

Đối với du khách lần đầu đặt chân đến Hayasuhime Jinja, điều dễ nhận thấy nhất chính là bạch tuộc xuất hiện ở rất nhiều góc nhỏ trong khuôn viên. Những tượng bạch tuộc được đặt trên đường đi, các hình ảnh liên quan đến bạch tuộc xuất hiện trong khu vực cầu nguyện, trong khi câu chuyện về con bạch tuộc giữ thanh thần kiếm trở thành chủ đề xuyên suốt của ngôi đền. Thành phố Oita cũng giới thiệu chính hình tượng bạch tuộc là điểm nhấn đặc biệt của Hayasuhime Jinja.

Sự xuất hiện dày đặc của biểu tượng này tạo cho ngôi đền một vẻ ngoài khá thân thiện và thú vị. Du khách có thể vừa tìm hiểu về kiến trúc cổ, vừa khám phá từng hình tượng bạch tuộc nhỏ được bố trí trong khuôn viên. Đây cũng là điểm khiến Hayasuhime Jinja trở thành một địa điểm hấp dẫn đối với những người yêu thích những câu chuyện dân gian Nhật Bản, bởi mỗi biểu tượng đều có thể được liên hệ ngược trở lại với truyền thuyết về biển Bungo và thanh thần kiếm.

Bên cạnh đó, đền còn có những vật phẩm gắn với hình tượng bạch tuộc và văn hóa cầu nguyện địa phương. Tuy nhiên, nếu muốn mua bùa, ema hay các sản phẩm lưu niệm cụ thể, du khách nên kiểm tra trực tiếp tại đền vì chủng loại và tình trạng cung cấp có thể thay đổi theo từng thời điểm.

Những dấu tích lịch sử không nên bỏ qua

Không chỉ có chính điện và cổng đền, Hayasuhime Jinja còn lưu giữ nhiều dấu tích giúp du khách hình dung về vị thế của nơi này trong lịch sử. Cổng đá của đền có niên đại từ đầu thời Edo, được dâng tặng vào năm 1640 bởi Hosokawa Tadatoshi. Đặc điểm hình thức của cổng phản ánh kỹ thuật kiến trúc địa phương và hiện được thành phố Oita công nhận là tài sản văn hóa hữu hình.

Khu vực nhà của gia đình tư tế cũng là một phần đáng chú ý trong tổng thể di sản của Hayasuhime Jinja. Công trình này lưu giữ những không gian truyền thống liên quan đến hoạt động tế tự, tiếp khách và sinh hoạt của gia đình phụ trách đền, qua đó giúp du khách không chỉ nhìn thấy kiến trúc tôn giáo mà còn hiểu hơn về cách một ngôi đền từng vận hành trong xã hội Nhật Bản thời trước.

Đặc biệt, Hayasuhime còn lưu giữ nhiều dấu ấn liên quan đến đời sống hàng hải của Saganoseki. Những bức ema và tư liệu liên quan đến thuyền bè, đánh bắt cá và hoạt động trên biển phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa ngôi đền với cộng đồng cư dân vùng cảng. Đây chính là điểm làm nên giá trị của Hayasuhime Jinja: nơi đây không đơn thuần là một công trình cổ mà còn là kho ký ức văn hóa của một cộng đồng sống dựa vào biển.

Ghé Hayasuhime vào mùa lễ hội

Nếu có dịp sắp xếp thời gian, du khách có thể kết hợp chuyến tham quan Hayasuhime Jinja với các sự kiện truyền thống trong năm. Vào ngày 3/5, đền tổ chức lễ hội hoa tử đằng (Fuji Matsuri), khi những giàn hoa tử đằng nở rộ tạo nên khung cảnh rất đẹp trong khuôn viên. Đến cuối tháng 7 là lễ hội mùa hè Seki no Gongen, một trong những dịp quan trọng thu hút đông đảo người dân và khách hành hương.

Nếu không đến đúng mùa lễ hội, du khách vẫn có thể tham quan đền quanh năm. Địa chỉ của Hayasuhime là 3329 Saganoseki, thành phố Oita; từ ga Oita di chuyển bằng ô tô mất khoảng một giờ, hoặc có thể đi xe buýt đến Saganoseki rồi đi bộ khoảng 10 phút. Đền có bãi đỗ xe miễn phí.

Hayasuhime Jinja – nơi truyền thuyết về biển vẫn sống giữa đời thường

Điều khiến Hayasuhime Jinja đặc biệt không nằm ở việc nơi đây có một vài bức tượng bạch tuộc đáng yêu, mà sâu xa hơn là cách một truyền thuyết cổ đã trở thành một phần của đời sống văn hóa hiện đại. Con bạch tuộc từng được kể là sinh vật canh giữ thần kiếm dưới đáy biển nay vẫn hiện diện trong các nghi thức cầu nguyện; những người cầu mong điều ước thành hiện thực vẫn thực hành tục kiêng ăn bạch tuộc; còn kiến trúc của đền vẫn kể lại câu chuyện về biển qua hình ảnh rồng, sóng nước và Long cung.

Đến Hayasuhime Jinja, du khách vì thế không chỉ đơn giản là “check-in một ngôi đền bạch tuộc”. Đây còn là dịp để bước vào một không gian nơi thần thoại, lịch sử, kiến trúc và văn hóa biển của Saganoseki đan xen với nhau. Giữa tiếng gió từ vùng biển Bungo và những mái ngói cổ kính, câu chuyện về con bạch tuộc bảo vệ thanh thần kiếm dường như vẫn còn hiện diện trong từng góc nhỏ của ngôi đền. Và có lẽ chính điều đó làm nên sức hấp dẫn rất riêng của Hayasuhime Jinja – một điểm đến không quá ồn ào nhưng đủ sức khiến du khách nhớ mãi sau hành trình khám phá Oita.

Nếu có dịp đến Saganoseki, hãy dành thời gian bước qua cánh cổng cổ, chậm rãi đi giữa những hàng cây, tìm những hình ảnh bạch tuộc trong khuôn viên và lắng nghe câu chuyện về thanh thần kiếm từng được truyền lại qua nhiều thế hệ. Biết đâu, trong khoảnh khắc một làn gió biển nhẹ nhàng thổi qua khuôn viên đền, du khách cũng sẽ cảm nhận được một chút dư âm của biển cả – nơi mà người dân Saganoseki đã gửi gắm niềm tin và lời cầu bình an từ bao đời nay.

Hãy book Tour Nhật Bản của Tour24h để khám phá thêm những điểm đến độc đáo, những ngôi đền cổ kính và những câu chuyện văn hóa đầy bất ngờ trên hành trình khám phá “xứ sở Phù Tang”!